"Όποιος Ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά" Ρήγας Φεραίος

Ως λαογραφία ορίζεται εκείνη η επιστήμη που ασχολείται με όλες τις εκφάνσεις του λαϊκού πολιτισμού. Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Επιμέλεια σελίδας: Πάνος Σ. Αϊβαλής, δημοσιογράφος, εφημερίδα "Αρκαδικό Βήμα"

AΡΚΑΔΙΚΟ ΒΗΜΑ

AΡΚΑΔΙΚΟ ΒΗΜΑ
.........................Η σελίδα της εφημερίδας "Αρκαδικό Βήμα"..................................

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Το Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών είναι ένα από τα δεκατέσσερα Eρευνητικά Kέντρα της Ακαδημίας Αθηνών, στην οποία εντάχθηκε από την ίδρυσή της (1926). Ιδρύθηκε το 1918 από τον Νικόλαο Γ. Πολίτη ως Λαογραφικό Αρχείο, με αντικείμενο τη Λαογραφία δηλαδή «την περισυλλογήν πάσης της λαογραφικής ύλης και την δημοσίευσιν αυτής». Σήμερα αποτελεί το Eθνικό Kέντρο Tεκμηρίωσης του λαϊκού πολιτισμού με πλουσιότατο Αρχείο ανέκδοτου υλικού για όλες τις πτυχές του λαϊκού βίου και ειδική Βιβλιοθήκη.

Πέμπτη, 13 Απριλίου 2017

"Το βάψιμο των αυγών" - Πίνακας του Αποστόλου Γεραλή

ΠΑΣΧΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ

Πάνος Αϊβαλής Tα έθιμα και οι παραδόσεις αυτού του τόπου έχουν εμπνεύσει πολλούς ζωγράφους να τα μετουσιώσουν σε έργα τέχνης όπως ο παρακάτω πίνακας του Απόστολου Γεραλή.... 
ευχές για Καλή Ανάσταση !!!


Τρίτη, 4 Απριλίου 2017

Καλό Πάσχα! Ομιλία για τα έθιμα της πασχαλινής περιόδου στο Μουσείο «Αγγελική Χατζημιχάλη» (την Κυριακή 9 Απριλίου 2017)


ΕΚΔΗΛΩΣΗ

Το Κέντρο Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών σας εύχεται Καλό Πάσχα!



Ομιλία του κ. Ευαγγέλου Καραμανέ, Διευθύνοντος το Κέντρο Λαογραφίας με θέμα 
«΄Εθιμα της πασχαλινής περιόδου»
την Κυριακή των Βαΐων, 9 Απριλίου, ώρα 12:00
στο ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ «ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΛΗ»
 (Αγγ. Χατζημιχάλη 6 – Πλάκα)
στο πλαίσιο των πασχαλιάτικων εκδηλώσεων που οργανώνει ο Δήμος Αθηναίων -
 Οργανισμός Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας.

Πληροφορίες για τα έθιμα του Πάσχα στην δικτυακή πύλη του Κέντρου Λαογραφίας


Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας
της Ακαδημίας Αθηνών
Ηπίτου 3, 10557 Αθήνα

Hellenic Folklore Research Centre
Academy of Athens
3, Ipitou St. – Athens 105 57, Greece

Παρασκευή, 24 Μαρτίου 2017

Τα Δημοτικά τραγούδια της Επανάστασης του 1821

ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ


Άρρηκτα συνδεδεμένο το δημοτικό τραγούδι με την επανάσταση και την ιστορία του 1821, καθώς «εκτιμάται ότι υπολογίζονται πάνω από 300 με 400 δημοτικά τραγούδια την περίοδο της επανάστασης μέχρι και την απελευθέρωση.
Τραγούδια τα οποία όχι μόνο καταγράφουν κι απεικονίζουν τις ενέργειες των κλεφτών στις παραμονές της Επανάστασης, αλλά ξεσηκώνουν και τροφοδοτούν την ψυχή, ώστε να ξεσηκωθεί για επανάσταση.
Αυτό τονίζει στο Αθηναϊκό - Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών, Μαρία Μαντουβάλου.
Οι κλέφτες, στην πλειοψηφία τους, άνθρωποι αμόρφωτοι, αγράμματοι γίνονται ανώνυμοι δημοτικοί δημιουργοί που εμπνέουν και συμπαρασύρουν κι άλλους Έλληνες στον αγώνα για την απελευθέρωση.


Αν και οι περισσότεροι ήταν αναλφάβητοι επιλέγουν τις λέξεις εκείνες που ζωντανεύουν τη λαχτάρα για λευτεριά. «Η προφορική ιστορία περνά μέσα από τα δημοτικά τραγούδια, καθώς έχουν το χαρακτηριστικό της παρότρυνσης. 
Δεν έδιναν μόνο το θάρρος και την ελπίδα, αλλά απέπνεαν τη σιγουριά ότι μπορούσαν να επαναστατήσουν. Μοναδικός τους στόχος ήταν να θρέψουν την ελπίδα και να τονώσουν το εθνικό αίσθημα για την επανάσταση και την απελευθέρωση», λέει η κ. Μαντουβάλου
Και προσθέτει: «πώς ο ανώνυμος δημοτικός δημιουργός μπορούσε να ανασύρει τόσο έντονα συναισθήματα; Είναι απροσδιόριστο και εκφράζεται σε μια ορισμένη χρονική στιγμή. Κι αυτή η στιγμή ήταν η πιο τραγική και η πιο οδυνηρή. Ήταν τόσα χρόνια κάτω από καθεστώς δουλείας».
Ο σημαντικός και καθοριστικός ρόλος των δημοτικών τραγουδιών εντοπίζεται ξεκάθαρα στα απομνημονεύματα των πρωταγωνιστών και απελευθερωτών της Επανάστασης του 1821. «Κι ο Μακρυγιάννης έγραψε δημοτικό τραγούδι κι ο Κολοκοτρώνης, αλλά η πλειοψηφία των κλεφτών είναι άγνωστα πρόσωπα. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι είναι βάσιμη η ιστορική υποδομή αυτών των τραγουδιών. Όσοι γράφουν απομνημονεύματα εντάσσουν και δημοτικά τραγούδια».


Αυτή η προφορική ιστορία που δημιουργούν οι κλέφτες κι αρματωλοί περνά από στόμα σε στόμα σε όλη την Ελλάδα, «κι όταν λέμε Ελλάδα δεν ήταν τότε σχηματισμένη, καθώς ήταν υπό την Οθωμανική Αυτοκρατορία, αλλά σε όλες τις περιοχές που μιλούσαν ελληνικά κι ήταν ορθόδοξοι. Σε όλο το ρωμαίικο, το ελληνικό. Ακόμη και στην Κύπρο έφταναν τα ίδια δημοτικά τραγούδια που άλλοτε έδιναν το θάρρος για την ανδρεία, άλλοτε εξέφραζαν έναν λυρισμό για την επαφή και επικοινωνία του ανθρώπου -των κλεφτών- με την φύση (τα βουνά)», λέει στο ΑΠΕ η Μ. Μαντουβάλου.
Στην έκρηξη δημιουργικότητας και κατάθεσης ψυχής των απλών ανθρώπων που διψούν για την ελευθερία, γράφονται πολλά δημοτικά τραγούδια και για το ρόλο των γυναικών εκείνης της εποχής.
«Υπάρχουν πολλές αναφορές, πολλά δημοτικά τραγούδια που μιλούν, υμνούν τις γυναίκες που ντύθηκαν στα κλέφτικα και πήγαν στα βουνά, αλλά και τις υπόλοιπες, τις μάνες, τις αδελφές, τις συζύγους των αγωνιστών ηρώων που συμμετείχαν στον αγώνα» αναφέρει χαρακτηριστικά η κ. Μαντουβάλου, οποία κάνει λόγο για αποδόμηση του δημοτικού τραγουδιού στη σύγχρονη Ελλάδα.
Κλείνοντας η κ. Μαντουβάλου εξέφρασε την πικρία της για την απαξίωση των δημοτικών τραγουδιών στην σύγχρονη εποχή λέγοντας ότι «το δημοτικό τραγούδι δυστυχώς έχει φύγει από τα σχολικά βιβλία. Αυτό είναι ντροπή. Τι θα μάθουνε τα παιδιά; Αυτό έχει ξεκινήσει εδώ και πολλά χρόνια, δεν είναι μόνο στην εποχή μας. Είναι χρήσιμο για να ξέρουν τα παιδιά την ιστορία μας και πόσο αίμα χύθηκε τα χρόνια εκείνα που καταγράφεται το ελληνικό τραγούδι, ώστε να έχουν υπόψη τους ότι αυτά που παραλάμβανε πρέπει να τα προστατεύουν».

(ΑΠΕ-ΜΠΕ)

Πέμπτη, 2 Φεβρουαρίου 2017

Oμιλία για τα δρώμενα της ελληνικής Αποκριάς στο Μουσείο "Αγγελική Χατζημιχάλη" (05.02.2017)


ΕΚΔΗΛΩΣΗ

Στο πλαίσιο των αποκριάτικων εκδηλώσεων που οργανώνει ο Δήμος Αθηναίων - 
Οργανισμός Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας
θα πραγματοποιηθεί ομιλία, σε συνεργασία με το Κέντρο Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών,
την Κυριακή 5 Φεβρουαρίου 2017, ώρα 12.00, στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης «Αγγελική Χατζημιχάλη»
(οδός Αγγ. Χατζημιχάλη 6, Πλάκα): 
Ζωή Ν. Μάργαρη, εντεταλμένη ερευνήτρια του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών,
«‘Tούτες οι μέρες το ’χουνε, τούτες οι εβδομάδες, για να χορεύουν τα παιδιά να χαίροντ’ οι μανάδες’: Εθιμικά χορευτικά δρώμενα της ελληνικής Αποκριάς»
(με παράλληλη προβολή οπτικοακουστικού εθνογραφικού υλικού από διάφορα μέρη της Ελλάδας).

Δείτε στη δικτυακή πύλη του Κέντρου Λαογραφίας για τα έθιμα της Αποκριάς


 ~~~~~~~~~~~~~~

Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας
της Ακαδημίας Αθηνών
Ηπίτου 3, 10557 Αθήνα

Hellenic Folklore Research Centre
Academy of Athens
3, Ipitou St. – Athens 105 57, Greece


Τετάρτη, 1 Φεβρουαρίου 2017

Παραδόσεις, Ήθη και Έθιμα ανασυρμένα από τα βάθη των αιώνων για το μήνα Φεβρουάριο


Επιμελείται η Ζωή Ηλιοπούλου

Ονομασία του μήνα Φεβρουαρίου

Ετυμολογία μήνα: Ο Φεβρουάριος παράγεται από το λατινικό ρήμα februare, που σημαίνει καθαίρω, αγνίζω, αποβάλλω τα καθάρματα.
Ο Φεβρουάριος προστέθηκε στο Ρωμαϊκό έτος σαν ο τελευταίος μήνας από τον Πομπίλιο Νουμά. Είναι μήνας διαβατήριος και αποκαθαρκτικός. Το 153 π,χ. μεταφέρθηκε στη θέση που έχει σήμερα (δεύτερος μήνας του έτους), και σε αυτή τη θέση διατηρήθηκε και στο Γρηγοριανό ημερολόγιο. Στη διάρκειά του οι Ρωμαίοι διοργάνωναν τελετές καθαρμών και εξαγνισμών.
Η λατινική λέξη februa σημαίνει καθάρσιος-καθαρκτικός και το ουδέτερο πληθυντικού februa, σήμαινε όχι μόνο καθαρτήριος, αλλά και συγκεκριμένα ειδική γιορτή που γίνονταν τον μήνα Φεβρουάριο.
Ο μήνας λοιπόν που περιλάμβανε τους καθαρμούς ονομάστηκε Februarious mensis και μετά από παράλειψη του mensis (μήνας) έμεινε η λέξη Φεβρουάριος.
Η Άλκη Κυριακίδου-Νέστορος αναφέρει ότι ο Φέβρουος ήταν ο θεός των νεκρών και η Φεβρούα ήταν η θεά που επόπτευε τους καθαρμούς και τους εξαγνισμούς.
Ο μήνας Φεβρουάριος ήταν αφιερωμένος λοιπόν από τους Ρωμαίους στον εξαγνισμό και επιπρόσθετα, επειδή ήταν πολύ βροχερός τον είχαν αφιερώσει στον Ποσειδώνα. Ο Φεβρουάριος αντιστοιχούσε προς τον αττικό μήνα Ανθεστηριώνα.
Με την καθιέρωση του Ιουλιανού ημερολόγιου (46 π.χ.) περιορίστηκαν οι μέρες του μήνα αυτού από 30 που ήταν ως τότε σε 29, και την εποχή του αυτοκράτορα Αυγούστου του αφαιρέθηκε μια ακόμη ημέρα, που προστέθηκε στον μήνα Αύγουστο προς τιμήν του Αυτοκράτορα.

Ονομασίες λαϊκές για το μήνα Φεβρουάριο

february-greekΓια να συντονιστεί το ημερολόγιο των 365 ημερών προς το ηλιακό έτος, καθιερώθηκε η αύξηση των ημερών του Φεβρουαρίου κατά μια, κάθε τέσσερα χρόνια.
Ο λαός μας τον αποκάλεσε Κουτσοφλέβαρο, επειδή έχει 28 ημέρες και κάθε τέσσερα χρόνια 29. Κάθε τέσσερα χρόνια που έχουμε δίσεκτο έτος, ο λαός μας πιστεύει ότι είναι κακότυχο. Το δίσεκτο έτος  δεν πρέπει να φυτεύουν αμπέλια οι γεωργοί ούτε να γίνονται γάμοι ούτε να χτίζονται σπίτια. Λέγεται επίσης Φλιάρης,  Ληψομήνας, Κουτσός,Κουτσούκης ή Μικρός (Κύπρος).
Στον Πόντο τον Φεβρουάριο τον ονόμαζαν συνήθως Κούντουρος, γιατί έχει κοντή ουρά, αφού είναι λειψός σε σχέση με τους άλλους. Επίσης σε κάποια μέρη λεγόταν Κούτσουρος, διότι κατά κάποιο τρόπο είναι κουτσουρεμένος.
Οι δύο λέξεις Φεβρουάριος, Φλεβάρης δεν έχουν καμιά σχέση μεταξύ τους άσχετα αν συμπτωματικά ταιριάζουν τόσο ώστε η μια να προέρχεται από την άλλη. Το ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ είναι ρωμαϊκό από τους Ρωμαίους θεούς Φεβρούα των καθαρμών και Φέβρουο των νεκρών. Το ΦΛΕΒΑΡΗΣ βγαίνει από τη λαϊκή ελληνική παράδοση και έχει σχέση με τις φλέβες της γης. Ο λαός μας κατά τον Δ.Σ. Λουκάτο, παρετυμολόγησε τον μήνα και τον ονόμασε Φλεβάρη, επειδή «ανοίγει τις φλέβες του» και γεμίζει τη γη νερά.
Κατ’ άλλους λέγεται Φλεβάρης, γιατί παγώνει τις φλέβες της γης. Στη Θράκη υπάρχει το ρήμα φλεβαρίζω= πλημμυρίζω, επειδή τα χωράφια «φλεβαρίζουν» από τις βροχές
Λέγεται και τρυγητής γιατί στον αγροτικό βίο, ο Φλεβάρης είναι ο μήνας των αμπελιών. Τότε γίνεται το κλάδεμα, το καθάρισμα και το τσάπισμα των αμπελιών. Τότε βάζουν και καταβολάδες, δηλαδή φυτεύουν αμπέλια (εκτός και αν είναι δίσεχτος ο χρόνος). Για αυτό του το περιεχόμενο ο Φλεβάρης λέγεται όπου είναι ανεπτυγμένη η αμπελουργία και Κλαδευτής. Για τον άστατο καιρό, ο Φλεβάρης λέγεται επίσης και Μεθυσμένος, γιατί δεν ξέρει τι κάνει.

Γεωργικές εργασίες το μήνα Φεβρουάριο

Φυτεύουν πατάτες.
Προετοιμάζουν τα χωράφια για να σπείρουν ανοιξιάτικα σιτηρά και ενισχύουν τα φθινοπωρινά λιπαίνοντάς τα.
Κλαδεύουν αμπέλια και δέντρα.
Καθαρίζουν τα μαντριά.
Συντηρούν την κοπριά σε λάκκους.
Σβαρνίζουν τα χωράφια

 Παροιμίες για το μήνα Φεβρουάριο

  • Χιόνια του Φλεβαριού, χρυσάφι του καλοκαιριού.
  • Γενάρη γέννα το παιδί, Φλεβάρη, φλέβισέ το.
  • ΟΦλεβάρης με νερό, κουτσός μπαίνει στο χορό.
  • Καλοκαιριά της Παπαντής, Μαρτιάτικος χειμώνας.
  • ΟΦλεβάρης κι αν φλεβίσει, καλοκαίρι θα μυρίσει.
  • Ο Φλεβάρης με νερό, κουτσός μπαίνει στο χορό.
  • ΟΦλεβάρης κι αν χιονίσει, πάλι άνοιξη θ’ άνθίση.
  • Ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει, πάλι άνοιξη θ’ ανθίσει.
    Μα αν κάμει και πεισμώσει, μες τα χιόνια θα μας χώσει.
  • Παπαντή καλοβρεμμένη, ή κοφίνα γεμισμένη.
  • Φλεβάρης ,κουτσοφλέβαρος, έρχεται κούτσα κούτσα, όλο νερά και λούτσα.
  • Ο μήνας Φλεβάρης ή τις φλέβες (του νερού) ανοίγει ή τις φλέβες κλείνει.
  • Του Φλεβάρη είπαν να βρέξει και λησμόνησε να πάψει.
  • Στις δέκα εφτά του Φλεβάρη θα ζεσταθεί το νύχι του βοδιού.
  • Το Φλεβάρη μη φυτέψεις, ούτε να στεφανωθείς,
  • Τρίτη μέρα μη δουλέψεις, Σάββατο μη στολιστείς.
  • Ο Φλεβάρης φλέβες ανοίγει και πόρτες σφαλάει.
  • ΗΠαπαντή διώχνει τις γιορτές με τ’ αντί.
  • Ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει καλοκαίρι θα μυρίσει
    μ’ αν τις φλέβες του ανοίξει ξεροπήγαδα γιομίζει.
  • Στις δεκαπέντ’ από Φλεβάρη βαρεί το άλογο ποδάρι.
______________

Δευτέρα, 12 Δεκεμβρίου 2016

Το Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών σας εύχεται καλά Χριστούγεννα και ευτυχισμένο το νέον έτος!





Για την εθιμολογία της περιόδου του Δωδεκαημέρου δείτε εδώ



Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας
της Ακαδημίας Αθηνών
Ηπίτου 3, 10557 Αθήνα

Hellenic Folklore Research Centre
Academy of Athens
3, Ipitou St. – Athens 105 57, Greece



Παρασκευή, 2 Δεκεμβρίου 2016

Γυναίκες φορτωμένες! Η επιβίωση μέσα από 25 φωτογραφίες





Οι γυναίκες στην Ελλάδα υπήρξαν πάντα συνοδοιπόροι με τους άντρες. Βοηθούσαν παντού. Στα χωράφια, στο σπίτι,στα ζώα. Φορτωνόταν τα πάντα …όλα τα βάρη της ζωής.
Βρήκαμε μερικές πολύ όμορφες φωτογραφίες από όλη την Ελλάδα που μαρτυρούν τον σκληρό αγώνα για την επιβίωση



























Η φωτογραφία Νο 9 ειναι από το lefkadapatridamou.blogspot.gr