"Όποιος Ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά" Ρήγας Φεραίος

Ως λαογραφία ορίζεται εκείνη η επιστήμη που ασχολείται με όλες τις εκφάνσεις του λαϊκού πολιτισμού. Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Επιμέλεια σελίδας: Πάνος Σ. Αϊβαλής, δημοσιογράφος, εφημερίδα "Αρκαδικό Βήμα"

AΡΚΑΔΙΚΟ ΒΗΜΑ

AΡΚΑΔΙΚΟ ΒΗΜΑ
.........................Η σελίδα της εφημερίδας "Αρκαδικό Βήμα"..................................

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Το Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών είναι ένα από τα δεκατέσσερα Eρευνητικά Kέντρα της Ακαδημίας Αθηνών, στην οποία εντάχθηκε από την ίδρυσή της (1926). Ιδρύθηκε το 1918 από τον Νικόλαο Γ. Πολίτη ως Λαογραφικό Αρχείο, με αντικείμενο τη Λαογραφία δηλαδή «την περισυλλογήν πάσης της λαογραφικής ύλης και την δημοσίευσιν αυτής». Σήμερα αποτελεί το Eθνικό Kέντρο Tεκμηρίωσης του λαϊκού πολιτισμού με πλουσιότατο Αρχείο ανέκδοτου υλικού για όλες τις πτυχές του λαϊκού βίου και ειδική Βιβλιοθήκη.

Παρασκευή, 24 Μαρτίου 2017

Τα Δημοτικά τραγούδια της Επανάστασης του 1821

ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ


Άρρηκτα συνδεδεμένο το δημοτικό τραγούδι με την επανάσταση και την ιστορία του 1821, καθώς «εκτιμάται ότι υπολογίζονται πάνω από 300 με 400 δημοτικά τραγούδια την περίοδο της επανάστασης μέχρι και την απελευθέρωση.
Τραγούδια τα οποία όχι μόνο καταγράφουν κι απεικονίζουν τις ενέργειες των κλεφτών στις παραμονές της Επανάστασης, αλλά ξεσηκώνουν και τροφοδοτούν την ψυχή, ώστε να ξεσηκωθεί για επανάσταση.
Αυτό τονίζει στο Αθηναϊκό - Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών, Μαρία Μαντουβάλου.
Οι κλέφτες, στην πλειοψηφία τους, άνθρωποι αμόρφωτοι, αγράμματοι γίνονται ανώνυμοι δημοτικοί δημιουργοί που εμπνέουν και συμπαρασύρουν κι άλλους Έλληνες στον αγώνα για την απελευθέρωση.


Αν και οι περισσότεροι ήταν αναλφάβητοι επιλέγουν τις λέξεις εκείνες που ζωντανεύουν τη λαχτάρα για λευτεριά. «Η προφορική ιστορία περνά μέσα από τα δημοτικά τραγούδια, καθώς έχουν το χαρακτηριστικό της παρότρυνσης. 
Δεν έδιναν μόνο το θάρρος και την ελπίδα, αλλά απέπνεαν τη σιγουριά ότι μπορούσαν να επαναστατήσουν. Μοναδικός τους στόχος ήταν να θρέψουν την ελπίδα και να τονώσουν το εθνικό αίσθημα για την επανάσταση και την απελευθέρωση», λέει η κ. Μαντουβάλου
Και προσθέτει: «πώς ο ανώνυμος δημοτικός δημιουργός μπορούσε να ανασύρει τόσο έντονα συναισθήματα; Είναι απροσδιόριστο και εκφράζεται σε μια ορισμένη χρονική στιγμή. Κι αυτή η στιγμή ήταν η πιο τραγική και η πιο οδυνηρή. Ήταν τόσα χρόνια κάτω από καθεστώς δουλείας».
Ο σημαντικός και καθοριστικός ρόλος των δημοτικών τραγουδιών εντοπίζεται ξεκάθαρα στα απομνημονεύματα των πρωταγωνιστών και απελευθερωτών της Επανάστασης του 1821. «Κι ο Μακρυγιάννης έγραψε δημοτικό τραγούδι κι ο Κολοκοτρώνης, αλλά η πλειοψηφία των κλεφτών είναι άγνωστα πρόσωπα. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι είναι βάσιμη η ιστορική υποδομή αυτών των τραγουδιών. Όσοι γράφουν απομνημονεύματα εντάσσουν και δημοτικά τραγούδια».


Αυτή η προφορική ιστορία που δημιουργούν οι κλέφτες κι αρματωλοί περνά από στόμα σε στόμα σε όλη την Ελλάδα, «κι όταν λέμε Ελλάδα δεν ήταν τότε σχηματισμένη, καθώς ήταν υπό την Οθωμανική Αυτοκρατορία, αλλά σε όλες τις περιοχές που μιλούσαν ελληνικά κι ήταν ορθόδοξοι. Σε όλο το ρωμαίικο, το ελληνικό. Ακόμη και στην Κύπρο έφταναν τα ίδια δημοτικά τραγούδια που άλλοτε έδιναν το θάρρος για την ανδρεία, άλλοτε εξέφραζαν έναν λυρισμό για την επαφή και επικοινωνία του ανθρώπου -των κλεφτών- με την φύση (τα βουνά)», λέει στο ΑΠΕ η Μ. Μαντουβάλου.
Στην έκρηξη δημιουργικότητας και κατάθεσης ψυχής των απλών ανθρώπων που διψούν για την ελευθερία, γράφονται πολλά δημοτικά τραγούδια και για το ρόλο των γυναικών εκείνης της εποχής.
«Υπάρχουν πολλές αναφορές, πολλά δημοτικά τραγούδια που μιλούν, υμνούν τις γυναίκες που ντύθηκαν στα κλέφτικα και πήγαν στα βουνά, αλλά και τις υπόλοιπες, τις μάνες, τις αδελφές, τις συζύγους των αγωνιστών ηρώων που συμμετείχαν στον αγώνα» αναφέρει χαρακτηριστικά η κ. Μαντουβάλου, οποία κάνει λόγο για αποδόμηση του δημοτικού τραγουδιού στη σύγχρονη Ελλάδα.
Κλείνοντας η κ. Μαντουβάλου εξέφρασε την πικρία της για την απαξίωση των δημοτικών τραγουδιών στην σύγχρονη εποχή λέγοντας ότι «το δημοτικό τραγούδι δυστυχώς έχει φύγει από τα σχολικά βιβλία. Αυτό είναι ντροπή. Τι θα μάθουνε τα παιδιά; Αυτό έχει ξεκινήσει εδώ και πολλά χρόνια, δεν είναι μόνο στην εποχή μας. Είναι χρήσιμο για να ξέρουν τα παιδιά την ιστορία μας και πόσο αίμα χύθηκε τα χρόνια εκείνα που καταγράφεται το ελληνικό τραγούδι, ώστε να έχουν υπόψη τους ότι αυτά που παραλάμβανε πρέπει να τα προστατεύουν».

(ΑΠΕ-ΜΠΕ)

Πέμπτη, 2 Φεβρουαρίου 2017

Oμιλία για τα δρώμενα της ελληνικής Αποκριάς στο Μουσείο "Αγγελική Χατζημιχάλη" (05.02.2017)


ΕΚΔΗΛΩΣΗ

Στο πλαίσιο των αποκριάτικων εκδηλώσεων που οργανώνει ο Δήμος Αθηναίων - 
Οργανισμός Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας
θα πραγματοποιηθεί ομιλία, σε συνεργασία με το Κέντρο Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών,
την Κυριακή 5 Φεβρουαρίου 2017, ώρα 12.00, στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης «Αγγελική Χατζημιχάλη»
(οδός Αγγ. Χατζημιχάλη 6, Πλάκα): 
Ζωή Ν. Μάργαρη, εντεταλμένη ερευνήτρια του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών,
«‘Tούτες οι μέρες το ’χουνε, τούτες οι εβδομάδες, για να χορεύουν τα παιδιά να χαίροντ’ οι μανάδες’: Εθιμικά χορευτικά δρώμενα της ελληνικής Αποκριάς»
(με παράλληλη προβολή οπτικοακουστικού εθνογραφικού υλικού από διάφορα μέρη της Ελλάδας).

Δείτε στη δικτυακή πύλη του Κέντρου Λαογραφίας για τα έθιμα της Αποκριάς


 ~~~~~~~~~~~~~~

Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας
της Ακαδημίας Αθηνών
Ηπίτου 3, 10557 Αθήνα

Hellenic Folklore Research Centre
Academy of Athens
3, Ipitou St. – Athens 105 57, Greece


Τετάρτη, 1 Φεβρουαρίου 2017

Παραδόσεις, Ήθη και Έθιμα ανασυρμένα από τα βάθη των αιώνων για το μήνα Φεβρουάριο


Επιμελείται η Ζωή Ηλιοπούλου

Ονομασία του μήνα Φεβρουαρίου

Ετυμολογία μήνα: Ο Φεβρουάριος παράγεται από το λατινικό ρήμα februare, που σημαίνει καθαίρω, αγνίζω, αποβάλλω τα καθάρματα.
Ο Φεβρουάριος προστέθηκε στο Ρωμαϊκό έτος σαν ο τελευταίος μήνας από τον Πομπίλιο Νουμά. Είναι μήνας διαβατήριος και αποκαθαρκτικός. Το 153 π,χ. μεταφέρθηκε στη θέση που έχει σήμερα (δεύτερος μήνας του έτους), και σε αυτή τη θέση διατηρήθηκε και στο Γρηγοριανό ημερολόγιο. Στη διάρκειά του οι Ρωμαίοι διοργάνωναν τελετές καθαρμών και εξαγνισμών.
Η λατινική λέξη februa σημαίνει καθάρσιος-καθαρκτικός και το ουδέτερο πληθυντικού februa, σήμαινε όχι μόνο καθαρτήριος, αλλά και συγκεκριμένα ειδική γιορτή που γίνονταν τον μήνα Φεβρουάριο.
Ο μήνας λοιπόν που περιλάμβανε τους καθαρμούς ονομάστηκε Februarious mensis και μετά από παράλειψη του mensis (μήνας) έμεινε η λέξη Φεβρουάριος.
Η Άλκη Κυριακίδου-Νέστορος αναφέρει ότι ο Φέβρουος ήταν ο θεός των νεκρών και η Φεβρούα ήταν η θεά που επόπτευε τους καθαρμούς και τους εξαγνισμούς.
Ο μήνας Φεβρουάριος ήταν αφιερωμένος λοιπόν από τους Ρωμαίους στον εξαγνισμό και επιπρόσθετα, επειδή ήταν πολύ βροχερός τον είχαν αφιερώσει στον Ποσειδώνα. Ο Φεβρουάριος αντιστοιχούσε προς τον αττικό μήνα Ανθεστηριώνα.
Με την καθιέρωση του Ιουλιανού ημερολόγιου (46 π.χ.) περιορίστηκαν οι μέρες του μήνα αυτού από 30 που ήταν ως τότε σε 29, και την εποχή του αυτοκράτορα Αυγούστου του αφαιρέθηκε μια ακόμη ημέρα, που προστέθηκε στον μήνα Αύγουστο προς τιμήν του Αυτοκράτορα.

Ονομασίες λαϊκές για το μήνα Φεβρουάριο

february-greekΓια να συντονιστεί το ημερολόγιο των 365 ημερών προς το ηλιακό έτος, καθιερώθηκε η αύξηση των ημερών του Φεβρουαρίου κατά μια, κάθε τέσσερα χρόνια.
Ο λαός μας τον αποκάλεσε Κουτσοφλέβαρο, επειδή έχει 28 ημέρες και κάθε τέσσερα χρόνια 29. Κάθε τέσσερα χρόνια που έχουμε δίσεκτο έτος, ο λαός μας πιστεύει ότι είναι κακότυχο. Το δίσεκτο έτος  δεν πρέπει να φυτεύουν αμπέλια οι γεωργοί ούτε να γίνονται γάμοι ούτε να χτίζονται σπίτια. Λέγεται επίσης Φλιάρης,  Ληψομήνας, Κουτσός,Κουτσούκης ή Μικρός (Κύπρος).
Στον Πόντο τον Φεβρουάριο τον ονόμαζαν συνήθως Κούντουρος, γιατί έχει κοντή ουρά, αφού είναι λειψός σε σχέση με τους άλλους. Επίσης σε κάποια μέρη λεγόταν Κούτσουρος, διότι κατά κάποιο τρόπο είναι κουτσουρεμένος.
Οι δύο λέξεις Φεβρουάριος, Φλεβάρης δεν έχουν καμιά σχέση μεταξύ τους άσχετα αν συμπτωματικά ταιριάζουν τόσο ώστε η μια να προέρχεται από την άλλη. Το ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ είναι ρωμαϊκό από τους Ρωμαίους θεούς Φεβρούα των καθαρμών και Φέβρουο των νεκρών. Το ΦΛΕΒΑΡΗΣ βγαίνει από τη λαϊκή ελληνική παράδοση και έχει σχέση με τις φλέβες της γης. Ο λαός μας κατά τον Δ.Σ. Λουκάτο, παρετυμολόγησε τον μήνα και τον ονόμασε Φλεβάρη, επειδή «ανοίγει τις φλέβες του» και γεμίζει τη γη νερά.
Κατ’ άλλους λέγεται Φλεβάρης, γιατί παγώνει τις φλέβες της γης. Στη Θράκη υπάρχει το ρήμα φλεβαρίζω= πλημμυρίζω, επειδή τα χωράφια «φλεβαρίζουν» από τις βροχές
Λέγεται και τρυγητής γιατί στον αγροτικό βίο, ο Φλεβάρης είναι ο μήνας των αμπελιών. Τότε γίνεται το κλάδεμα, το καθάρισμα και το τσάπισμα των αμπελιών. Τότε βάζουν και καταβολάδες, δηλαδή φυτεύουν αμπέλια (εκτός και αν είναι δίσεχτος ο χρόνος). Για αυτό του το περιεχόμενο ο Φλεβάρης λέγεται όπου είναι ανεπτυγμένη η αμπελουργία και Κλαδευτής. Για τον άστατο καιρό, ο Φλεβάρης λέγεται επίσης και Μεθυσμένος, γιατί δεν ξέρει τι κάνει.

Γεωργικές εργασίες το μήνα Φεβρουάριο

Φυτεύουν πατάτες.
Προετοιμάζουν τα χωράφια για να σπείρουν ανοιξιάτικα σιτηρά και ενισχύουν τα φθινοπωρινά λιπαίνοντάς τα.
Κλαδεύουν αμπέλια και δέντρα.
Καθαρίζουν τα μαντριά.
Συντηρούν την κοπριά σε λάκκους.
Σβαρνίζουν τα χωράφια

 Παροιμίες για το μήνα Φεβρουάριο

  • Χιόνια του Φλεβαριού, χρυσάφι του καλοκαιριού.
  • Γενάρη γέννα το παιδί, Φλεβάρη, φλέβισέ το.
  • ΟΦλεβάρης με νερό, κουτσός μπαίνει στο χορό.
  • Καλοκαιριά της Παπαντής, Μαρτιάτικος χειμώνας.
  • ΟΦλεβάρης κι αν φλεβίσει, καλοκαίρι θα μυρίσει.
  • Ο Φλεβάρης με νερό, κουτσός μπαίνει στο χορό.
  • ΟΦλεβάρης κι αν χιονίσει, πάλι άνοιξη θ’ άνθίση.
  • Ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει, πάλι άνοιξη θ’ ανθίσει.
    Μα αν κάμει και πεισμώσει, μες τα χιόνια θα μας χώσει.
  • Παπαντή καλοβρεμμένη, ή κοφίνα γεμισμένη.
  • Φλεβάρης ,κουτσοφλέβαρος, έρχεται κούτσα κούτσα, όλο νερά και λούτσα.
  • Ο μήνας Φλεβάρης ή τις φλέβες (του νερού) ανοίγει ή τις φλέβες κλείνει.
  • Του Φλεβάρη είπαν να βρέξει και λησμόνησε να πάψει.
  • Στις δέκα εφτά του Φλεβάρη θα ζεσταθεί το νύχι του βοδιού.
  • Το Φλεβάρη μη φυτέψεις, ούτε να στεφανωθείς,
  • Τρίτη μέρα μη δουλέψεις, Σάββατο μη στολιστείς.
  • Ο Φλεβάρης φλέβες ανοίγει και πόρτες σφαλάει.
  • ΗΠαπαντή διώχνει τις γιορτές με τ’ αντί.
  • Ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει καλοκαίρι θα μυρίσει
    μ’ αν τις φλέβες του ανοίξει ξεροπήγαδα γιομίζει.
  • Στις δεκαπέντ’ από Φλεβάρη βαρεί το άλογο ποδάρι.
______________

Δευτέρα, 12 Δεκεμβρίου 2016

Το Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών σας εύχεται καλά Χριστούγεννα και ευτυχισμένο το νέον έτος!





Για την εθιμολογία της περιόδου του Δωδεκαημέρου δείτε εδώ



Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας
της Ακαδημίας Αθηνών
Ηπίτου 3, 10557 Αθήνα

Hellenic Folklore Research Centre
Academy of Athens
3, Ipitou St. – Athens 105 57, Greece



Παρασκευή, 2 Δεκεμβρίου 2016

Γυναίκες φορτωμένες! Η επιβίωση μέσα από 25 φωτογραφίες





Οι γυναίκες στην Ελλάδα υπήρξαν πάντα συνοδοιπόροι με τους άντρες. Βοηθούσαν παντού. Στα χωράφια, στο σπίτι,στα ζώα. Φορτωνόταν τα πάντα …όλα τα βάρη της ζωής.
Βρήκαμε μερικές πολύ όμορφες φωτογραφίες από όλη την Ελλάδα που μαρτυρούν τον σκληρό αγώνα για την επιβίωση



























Η φωτογραφία Νο 9 ειναι από το lefkadapatridamou.blogspot.gr













































Κυριακή, 24 Ιουλίου 2016

Σίμων Καράς, ο δάσκαλος της μουσικής μας (βυζαντινής και δημοτικής) παράδοσης

Στον δρόμο του Σίμωνος Καρά

karas


Ο Σίμων Καράς
Οταν στις 26 Ιανουαρίου 1999 έφυγε από τη ζωή, σε ηλικία 96 ετών, ο Σίμων Καράς, ο δάσκαλος της μουσικής μας (βυζαντινής και δημοτικής) παράδοσης, ο τότε υπουργός Πολιτισμού Ευάγγελος Βενιζέλος είχε βεβαιώσει ότι θα υπερασπιστεί το έργο και τη συνέχειά του. «Τίποτα δεν έχουνε κάνει, μόνοι μας προσπαθούμε να τα βγάλουμε πέρα», είπε σε συνέντευξή μας δέκα χρόνια αργότερα (2009) η σύζυγος και συνοδοιπόρος του, Αγγελική Καρά.
«Και λέτε ότι αυτά θα συνεχιστούν και –χτυπάω ξύλο– μετά από εσάς;» είχα ρωτήσει τον ίδιο τον δάσκαλο σε συνέντευξη (για την «Ελευθεροτυπία») το 1990. «Θα συνεχιστούν, θα βρεθούνε άνθρωποι – τα χαρτιά είναι γραμμένα, υπάρχουν όλα αυτά που δεν υπήρχαν πριν από εμάς, για όσους θέλουν να εργαστούν», ήταν η απάντησή του. Σήμερα η Αγγελική Καρά, στα 93, θαλερή μεν, αλλά με προβλήματα υγείας, εμφανίζεται ικανοποιημένη από τη συνέχιση του έργου του συζύγου της – πάντα χωρίς κρατική ενίσχυση.
300 μαθητές
Είναι ο πρόεδρος του μη κερδοσκοπικού Κέντρου Ερεύνης και Προβολής της Εθνικής Μουσικής Μιχάλης Μαντζούρης και η εκπαιδευτικός Ευγενία Σπυροπούλου, παλιά συνεργάτις του Καρά, που, σε συνάντησή μας βεβαιώνουν ότι συνεχίζεται το έργο του δάσκαλου. Και έχει, νομίζω, ενδιαφέρον, μέρες παθών που διανύουμε, να σταθούμε στη συνέχιση ενός εθνικού έργου σ’ έναν τόπο που δοκιμάζεται (και) από ασυνέχειες.
Είναι πρώτα το λειτουργικό κτίριο, ψηλά στου Στρέφη, που με μύριους κόπους και θυσίες έστησε το 1955 το ζεύγος Καρά. Εκεί το Ωδείο Σίμων Καράς, το τεράστιο παραδοσιακό υλικό (βιβλία, χειρόγραφα, παρτιτούρες, μουσικά όργανα, εθνικές ενδυμασίες, ηχητικά ντοκουμέντα), που συγκέντρωνε επί δεκαετίες στις ανά την Ελλάδα περιπλανήσεις του το ζεύγος Καρά, οι χώροι διδασκαλίας, συν ένα παρεκκλήσι.
«Και για πού προορίζεται όλο αυτό το υλικό;» είχα ρωτήσει τον δάσκαλο. «Ο προορισμός του είναι να μην πάει ούτε στο κράτος ούτε στην Εκκλησία, γιατί τότε χαθήκαμε. Θα κάνει ο καθένας ό,τι θέλει, θα το μαγαρίσουν. Θα μείνει εδώ, σ’ αυτούς που πονάνε την παράδοση», απάντησε. Ας δούμε λοιπόν τώρα τι πράττουν οι διάδοχοι:
Είναι το Ωδείο με τους περίπου 300 μαθητές, επαγγελματίες κι ερασιτέχνες, όλων των ηλικιών, που παρακολουθούν, κατά τμήματα και σε διαφορετικές ώρες, μαθήματα παραδοσιακών οργάνων και χορών, σεμινάρια και ομιλίες από ειδικευμένο εκπαιδευτικό προσωπικό, 30-40 τον αριθμό. Τα δίδακτρα, ανάλογα με τις δυνατότητες των σπουδαστών και της… κρίσης, από 20-30, μέχρι 80 ευρώ τον μήνα.
Είναι ακόμη το πωλητήριο με εκδόσεις του Κέντρου (βιβλία, δίσκοι – αρκετοί με τη φωνή του δάσκαλου σε βυζαντινούς ύμνους και δημοτικά), συν κάποια συμβολική ενίσχυση από την Αρχιεπισκοπή. Και η φροντίδα για την ψηφιοποίηση του αρχείου και η επέκταση των δραστηριοτήτων του Κέντρου και σε άλλες χώρες, όπου υπάρχει ενδιαφέρον.
Ο εκμαυλισμός
Δεν πραγματοποιούνται ακολουθίες και άλλες τελετές (Χαιρετισμοί, Μεγάλη Εβδομάδα, Πάσχα, Χριστούγεννα – μέχρι γάμοι, με παραδοσιακά πρότυπα), που γίνονταν όσο ζούσε ο δάσκαλος. Τηρείται όμως το έθιμο της Τσικνοπέμπτης και το μνημόσυνο για την Αλωση της Πόλης τελείται ανελλιπώς από το 1932 σε άλλους, ευρύτερους χώρους.
«Για να κρατήσουμε τη σύνδεση με τη μεγάλη ιδέα του γένους, αυτή που έρχεται από την αρχαιότητα διά του Βυζαντίου», είχε πει στη συνέντευξη η δάσκαλος, διευκρινίζοντας ότι «το μνημόσυνο δεν έχει σχέση με τους σύγχρονους βασιλείς και δεν εξυπηρετεί καμιά πολιτική παράταξη». Εφέτος το μνημόσυνο, με ομιλίες και ύμνους, θα γίνει την Παρασκευή 27 Μαΐου, 7 μ.μ., στο Πολεμικό Μουσείο.
Κι ας κλείσω με τη γνώμη του δάσκαλου για τη μοίρα αυτού του τόπου: «Ο μεγάλος κίνδυνος είναι η τηλεόραση και το ραδιόφωνο. Αυτά εξεμαύλισαν τον επαρχιώτη, τον έβγαλαν από το περιβάλλον του, όπως έγινε με τη γυναίκα του Λωτ.
Κάθεται εκεί πέρα, βλέπει που τραγουδάνε, αυτός δεν τραγουδάει, βλέπει που χορεύουν, αυτός δεν χορεύει, κοιμάται αμερικάνικα ή γαλλικά […] Τώρα που θα παρουσιασθούμε στην Ευρωπαϊκή Ενωση, ως τι θα παρουσιασθούμε; Ως μεγάλη δύναμις; […] Με το μόνο που μπορούμε να σταθούμε είναι η ιστορία μας, οι τέχνες, η φιλοσοφία μας, η θρησκεία μας, να σταθούμε ως πνευματικοί άνθρωποι». Κι όσο για τους πολιτικούς: «Εγώ δεν ανήκω σε κανένα κόμμα. Εμένα μ’ ενδιαφέρει η πατρίδα μου, τίποτε άλλο».
Στο πλαίσιο
Από τους μεγαλοβδομαδιάτικους και τους πασχαλινούς ύμνους, που ακούγονται τις ημέρες αυτές, είναι και αυτοί που πρόλαβε να αφήσει ο συνθέτης Δημήτρης Λάγιος. Πρόλαβε, γιατί έφυγε από τη ζωή στα 39 του, πριν από 25 χρόνια (10 Απριλίου 1991). Αυτός που η ζωή του ήταν ταυτισμένη με την εργατικότητα, την εγκράτεια, τη λιτότητα, την αυτοπειθαρχία, την ευγένεια.
Προικισμένος συνθέτης, με καταβολές από τη γενέτειρά του Ζάκυνθο, σπουδές εδώ και στο εξωτερικό, νέος ακόμη, αναμετρήθηκε με τη μεγάλη ποίηση. Κι ήταν αρχές του 1982, όταν άκουσα τον Γιώργο Νταλάρα να λέει ένα τραγούδι που αμέσως μ’ έπιασε: «Ομορφη και παράξενη πατρίδα». «Ποιανού είναι;» ρώτησα. «Του Δημήτρη Λάγιου, ενός νέου συνθέτη». Ηταν από τον «Ηλιο τον Ηλιάτορα» του Οδυσσέα Ελύτη. Μια θαυμάσια δουλειά σ’ ένα τόσο απαιτητικό εγχείρημα, που άγγιξε και τον ποιητή.
Ηταν από τους δίσκους που βγήκαν όσο ζούσε, γιατί κάποιοι άλλοι κυκλοφόρησαν κι έγιναν περισσότερο γνωστοί μετά. Οπως το «Ινα τι», των ημερών που διανύουμε, που, κοντά στον Νταλάρα, ακούγεται και η δική του εκφραστική και σπαραχτική φωνή. Οπως η «Ερωτική πρόβα» και «Των αθανάτων», όπου το υπέροχο «Καρτερούμεν», αφιερωμένο στην Κύπρο που λάτρευε και είχε ζητήσει η μισή τέφρα του να ριχτεί στη θάλασσά της – η άλλη μισή στης Ζακύνθου.
Στην προσωπική του ζωή, η έγνοια για τη σύζυγο και συνεργάτριά του Πέγκυ και την κόρη τους Υακίνθη, που (πόσο θα το χαιρόταν) τον ακολουθεί.
ΚΑΙ… Ουκ αν λάβοις παρά του… έχοντος (αυτοί –και πάλι– θα ξεφύγουν).
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
Αλλο να τα λέμε κι άλλο να τα γράφουμε…

_____________

Παρασκευή, 22 Ιουλίου 2016

TZITZIKAΣ - Ο γλυκός προφήτης του καλοκαιριού

Συκοφαντήθηκε από το αισώπειο μυρμήγκι ως τεμπέλης . Κι όμως εργάζεται, ο καημένος, νυχθημερόν. Με την ανατολή του ήλιου αρχίζει τα τραγούδια του κι αν η ζέστη της καλοκαιρινής ημέρας είναι μεγάλη συνεχίζει να τραγουδά και μες στη νύχτα .
Αλήθεια , σκέφτεστε πώς θα ήταν το καλοκαίρι μας χωρίς τα τραγούδια του τζίτζικα ; Αρκεί μόνο να θυμηθείτε τη χαρά που νιώσατε όταν ακούσατε το πρώτο τζιτζίκι του καλοκαιριού και τη μελαγχολία που σας πλημμύρισε όταν σώπασαν τα τραγούδια του , σημάδι πως το καλοκαίρι τέλειωσε κι έρχεται ο χειμώνας .
Μαυριδερός , με κεφάλι μεγάλο , με πέντε μάτια (!!!) , δυο μεγάλα στο πλάι και τρία μικρά στο μέτωπο , κι από κάτω μια μυτερή προβοσκίδα για να ρουφά το χυμό των δέντρων . Απ’ το θώρακά του, που θυμίζει ιππότη του παλιού καιρού , ξεφυτρώνουν δυο ζευγάρια διάφανες φτερούγες και τρία ζευγάρια λιγνών , αγκαθωτών ποδιών . Παραπίσω η αρθρωτή κοιλιά του χοροπηδά ακούραστη σε κάθε τερέτισμα .
Τραγουδιστής είναι μόνο το αρσενικό . Σκοπός του να προσελκύσει το «έτερον ήμισυ» . Δυο τύμπανα που έχει στην κοιλιά του δραστηριοποιούνται με τον αέρα που αναπνέει το έντομο και πάλλονται , παράγοντας αυτό το τόσο γνώριμο μονότονο τερέτισμά του . Αφού το άλαλο θηλυκό ανταποκριθεί στο κάλεσμα και ζευγαρώσουν , ύστερα , μ’ ένα κοφτερό όργανο που έχει στο πίσω μέρος της κοιλιάς ανοίγει σχισμές στη φλούδα του δέντρου και γεννά 20 με 150 αυγά . Απ’ αυτά θα βγουν μικρά σκουληκάκια που θα πέσουν και θα χωθούν στη γη , κάτω απ’ το δέντρο . Κι ενώ μπαίνει το Φθινόπωρο και «οσονούπω» έρχεται κι ο χειμώνας ( οι γονείς ήδη έχουν αποχαιρετίσει τα γήινα) , τα σκουληκάκια τρέφονται από τις ρίζες των δέντρων , μεταμορφώνονται κι όταν φτάσουν στο τελευταίο στάδιο της μεταμόρφωσής τους (μετά από 3 έως 17 χρόνια (!!!) ανάλογα με το είδος) βγαίνουν από τη γη , σκαρφαλώνουν στα δέντρα , αλλάζουν το τελευταίο πουκάμισό τους κι αρχίζουν τη ζωή τους σαν τέλεια τζιτζίκια .
Οι αρχαίοι Έλληνες έλεγαν πως τα τζιτζίκια ήταν πρώτα άνθρωποι που μαγεύτηκαν τόσο πολύ από τις μελωδίες των Μουσών τις οποίες άκουγαν τόσο εκστατικά , ώστε λησμόνησαν να φάνε και πέθαναν από την πείνα . Οι Μούσες , συγκινημένες από την αφοσίωσή τους , τους μεταμόρφωσαν σε τζιτζίκια και τους έβαλαν να τραγουδούν τα καλοκαίρια , μέχρι το θάνατό τους , χωρίς να χρειάζονται τροφή και νερό . Όταν τα τζιτζίκια πεθάνουν (λέει πάλι ο μύθος ) πηγαίνουν στις Μούσες και τους ανακοινώνουν ποιοι άνθρωποι τιμούν κάθε μία απ’ αυτές , ώστε αυτοί να αξιωθούν την προστασία τους.
Το ατελείωτο και ανέμελο τραγούδι του τζίτζικα το κορόιδεψαν αρχαίοι μυθοπλάστες , όπως ο Αίσωπος , και πρόβαλλαν τον τζίτζικα ως πρότυπο τεμπελιάς και αποφυγής . Όμως , αλήθεια , πώς θα ήταν μια ζωή πειθαρχημένων ανθρώπων , με το κεφάλι πάντα σκυμμένο στη δουλειά , χωρίς γέλιο , χωρίς τραγούδι , χωρίς χαρά κι ανεμελιά ; Άλλωστε κι αυτοί ακόμα οι εργάτες στο Σικάγο , με το σύνθημα «8 ώρες δουλειά -8 ώρες ανάπαυση -8 ωρες ψυχαγωγία» διεκδίκησαν , με τίμημα τη ζωή τους , να γίνονται για 8 ώρες την ημέρα τζιτζίκια , ώστε να διώχνουν από πάνω τους τις πίκρες της σκληρής ζωής τους και τις αλυσίδες της δουλειάς – «δουλείας» .
Οι αρχαίοι που ήξεραν να εκτιμούν διαφορετικά τη ζωή από εμάς , τίμησαν τον περιφρονημένο , σήμερα , ταπεινό και ασήμαντο τζίτζικα, μ’ ένα ολόκληρο τραγούδι , που βρέθηκε μέσα στην Παλατινή Ανθολογία :
«Σε καλοτυχίζουμε , τζίτζικα
όταν πάνω στις κορφές των δέντρων,
αφού έχεις πιει λίγη δροσιά ,
σαν βασιλιάς τραγουδάς .
Γιατί δικά σου είναι όλα εκείνα 
που στους αγρούς βλέπεις
και που τα δάση τρέφουν .
Εσύ είσαι αγαπητός στους ανθρώπους,
γλυκός προφήτης του καλοκαιριού.
Σ’ αγαπούν οι Μούσες, 
σ’ αγαπά κι ο ίδιος ο Φοίβος,
γι’ αυτό σου χάρισαν γλυκιά λαλιά .
Τα γηρατειά εσένα δε σε φθείρουν, 
σοφέ τζίτζικα , που γεννήθηκες απ’ τη γη
κι αγαπάς το τραγούδι,
αμέριμνε εσύ , που έχεις σάρκα χωρίς αίμα,
είσαι σχεδόν όμοιος με τους Θεούς .»
Carmina Anacreontea , 34
(Εκδ.West)

Τέλος , ο τζίτζικας αξιώθηκε ν’ αποτελέσει θέμα συζήτησης του σοφού Σωκράτη με τον μαθητή του Φαίδρο , όταν πλάι στον Ιλισσό ποταμό κουβέντιαζαν για τη φυσική και καλλιτεχνική ομορφιά :

Σωκράτης
« Έχομεν καιρόν ως φαίνεται• και μάλιστα μέσα εις την πνιγηράν ζέστην επάνω από τα κεφάλια μας μου φαίνονται ότι οι τέττιγες ψάλλοντες και συνομιλούντες μας παρατηρούν. Εάν λοιπόν ίδωσι και ημάς όπως τους κοινούς ανθρώπους να μη συνδιαλεγώμεθα, αλλά να νυστάζωμεν νανουριζόμενοι από το τραγούδι των ένεκα αδρανείας της διανοίας μας, δικαίως θα μας καταγελάσωσιν θεωρούντες ημάς ως μερικούς δούλους οι οποίοι εύρον καταφύγιον να κοιμηθώσι, όπως τα αναπαυόμενα το μεσημέρι πρόβατα κοιμώνται παρά την βρύσιν• εάν δε μας βλέπωσιν ότι εξακολουθούμεν συνομιλούντες, και ότι παρερχόμεθα αυτούς καθώς Σειρήνας χωρίς να γοητευθώμεν [από τα άσματά των],
τότε θαυμάσαντες ταχέως θα μας έδιδον το δώρον, το οποίον έχουσιν από τους θεούς διά να χαρίζωσιν εις τους ανθρώπους.»

Τέλος , κι ο Λαός μας τίμησε τον τραγουδιστή του καλοκαιριού ταιριάζοντας για χάρη του σοφές παροιμίες και παροιμιακές εκφράσεις :
«Μη σε γελάσει ο βάτραχος
ή το χελιδονάκι .
Αν δε λαλήσει τζίτζικας
δεν είν’ καλοκαιράκι»
«Τζίτζικας ελάλησε
μαύρη ρώγα γυάλισε»
"Γλεντάει σαν τον τζίτζικα." (για όσους δε χορταίνουν γλεντοκόπι)
"Σκάει ο τζίτζικας." (όταν κάνει πολύ ζέστη)
 Βαγγέλης Μητράκος
"ΛΑΚΩΝΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ"
19-7-2006
Δείτε περισσότερες αντιδράσεις