Παραδοσιακός υλικός βίος του ελληνικού λαού

  ΨΗΦΙΑΚΕΣ  ΕΚΔΟΣΕΙΣ  

 

αρ. 17 - ΣΤΕΦ. Δ. ΗΜΕΛΛΟΥ- ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΟΥ-ΚΑΜΗΛΑΚΗ, 

Παραδοσιακός υλικός βίος του ελληνικού λαού (Ερωτηματολόγιο), Αθήνα 1983, σελ. 424

  Paradosiakos.pdf

Ο Μάρτης για τους αρχαίους Έλληνες συνέπιπτε με τα τέλη του μηνός Ανθεστηρίων και τις αρχές του Ελαφηβολιώνος.

Ήρθε Μάρτης, βάλε Μάρτη… καλό μήνα!!!

by pappanna

Πεντάγνωμος, Πεντάβουλος, Δίμουρος, Τιναχτοκοφινάς, Πεντάγδαρτος, Ξεροκοφινάς, Λολομάρτης είναι μερικές από τις ονομασίες που του έχει αποδώσει ο λαός μας λόγω των άστατων καιρικών συνθηκών και των γιορτών του.

Παρόλο που επίσημα η Άνοιξη αρχίζει το τελευταίο δεκαήμερο του Μαρτίου (στις 20-21 Μαρτίου) με την άφιξη του Ήλιου στο «εαρινό ισημερινό σημείο» της τροχιάς του, εν τούτοις ολόκληρος ο Μάρτης λογίζεται ως ανοιξιάτικος μήνας μαζί με τον Απρίλιο και τον Μάιο. Λόγω της εαρινής ισημερίας, λοιπόν, στο ρωμαϊκό ημερολόγιο ο Μάρτης είχε την πρωτοκαθεδρία, με την Πρωτοχρονιά να γιορτάζεται την 1η Μαρτίου (Καλένδες Μαρτίου). Την ημέρα εκείνη η «εσπερία δύσις» του Ταύρου, όταν δηλαδή ο αστερισμός του Ταύρου έδυε μαζί με τον Ήλιο, σήμαινε την αρχή του νέου έτους και οι Εστιάδες ιέρειες άναβαν νέα ιερή φωτιά στον ναό της Εστίας, στην αγορά της Ρώμης. Την Πρωτοχρονιά γιορτάζονταν επίσης και τα Ματρονάλια, προς τιμή την θεάς Ήρας και μητέρας του Άρη, καθώς και τα γενέθλια του ίδιου του Άρη προς τιμήν του οποίου ο μυθικός Ρωμύλος έδωσε στον Μάρτιο το όνομα του πατέρα του και γενάρχη των Ρωμαίων, του Άρη (Mars).

Ο Μάρτης για τους αρχαίους Έλληνες συνέπιπτε με τα τέλη του μηνός Ανθεστηρίων και τις αρχές του Ελαφηβολιώνος. Ήταν ο μήνας που γιόρταζε η Δήλος τον «μουσηγέτη θεό της», ενώ γιορτάζονταν επίσης και ο Διόνυσος των Ελευθερών, μιας μικρής κωμόπολης στα σύνορα Αττικής και Βοιωτίας. Αργότερα οι πολυήμερες γιορτές των «Διονυσίων εν άστει» στην Αθήνα ξεπέρασαν σε μεγαλείο όλες τις άλλες παρόμοιες γιορτές της περιφέρειας. Με τα Διονύσια συνδέθηκαν επίσης και τα Ασκληπιεία με θυσίες προς τιμήν του Ασκληπιού. Με τα Διονύσια συνδέεται επίσης και η πρώτη εμφάνιση των δραματικών αγώνων όπου διαγωνίζονταν τρεις τραγικοί ποιητές με μία τετραλογία και πέντε κωμικοί με μια κωμωδία ο καθένας. Στη δημώδη παράδοση ο λαός μας έχει δώσει στον Μάρτη διάφορες ονομασίες που σχετίζονται κυρίως με τις ασταθείς καιρικές συνθήκες που επικρατούν στη διάρκειά του. Γι’ αυτό είναι γνωστός ως Κλαψομάρτης, αλλά και Πεντάγνωμος: «Ο Μάρτης ο Πεντάγνωμος, πέντε φορές εχιόνισε και πάλι το μετάνιωσε πως δεν εξαναχιόνισε» και «Μάρτης, γδάρτης και κακός παλουκοκαύτης» και «Κάλιο Μάρτης στις γωνιές, παρά Μάρτης στις αυλές». Παρόλα αυτά ο Μάρτης θεωρείται ο καταλληλότερος μήνας για φύτεμα δένδρων και γι’ αυτό ονομάζεται και Φυτευτής, ενώ λόγω της γιορτής του Ευαγγελισμού ονομάζεται και Βαγγελιώτης. Τον Μάρτη πάντως ξεκινάει και η Άνοιξη, γι’ αυτό «από Μαρτιού καλοκαιριά, κι απ’ Αύγουστο χειμώνας».

Ένα από πιο παλιά και αγαπημένα έθιμα αναβιώνει δυναμικά στις μέρες μας γεμίζοντας τα χέρια των παιδιών με ασπροκόκκινα βραχιολάκια. Η Μαρτιά, ή αλλιώς ο Μάρτης, είναιένα βραχιόλι από άσπρες και κόκκινες κλωστές που φτιάχνουν εδώ και πολλά χρόνια οι μητέρες για τα παιδιά τους τον μήνα Μάρτη.

Ο «Μάρτης», είναι ένα πολύ παλιό έθιμο και πιστεύεται ότι έχει τις ρίζες του στην Αρχαία Ελλάδα, και μάλιστα στα Ελευσίνια Μυστήρια.

Οι μύστες των Ελευσίνιων Μυστηρίων, έδεναν μια κλωστή, την «Κρόκη», στο δεξί τους χέρι και το αριστερό τους πόδι.

Από την 1η ως τις 31 του Μάρτη, τα παιδιά φορούν στο χέρι τους, στον καρπό, ένα βραχιολάκι φτιαγμένο από στριμμένη άσπρη και κόκκινη κλωστή, τον «Μάρτη» ή «Μαρτιά». Σύμφωνα με την λαϊκή παράδοση, ο «Μάρτης», προστατεύει τα πρόσωπα των παιδιών από τον πρώτο ήλιο της Άνοιξης, για να μην καούν.

Ο «Μάρτης» μένει στο χέρι μέχρι να δούμε το πρώτο χελιδόνι στο τέλος του μήνα.

Το άσπρο χρώμα συμβολίζει την αγνότητα και το δεσμό της οικογένειας, η δε κόκκινη συμβολίζει την αγάπη.

Οι δύο μαζί κλωστές αποτελούν το δεσμό και την πίστη προς τη θρησκεία.

“Μάρτη” δεν φορούσαν μόνο οι άνθρωποι. Σε σε κάποιες περιοχές της χώρας κρεμούσαν την κλωστή όλη τη νύχτα στα κλαδιά μιας τριανταφυλλιάς για να χαρίσουν ανθοφορία, ενώ σε άλλες περιοχές την έβαζαν γύρω από τις στάμνες για να προστατέψουν το νερό από τον ήλιο και να το διατηρήσουν κρύο. Σε άλλες περιοχές το φορούσαν μέχρι να φανούν τα πρώτα χελιδόνια, οπότε και το άφηναν πάνω σε τριανταφυλλιές, ώστε να τον πάρουν τα πουλιά για να χτίσουν τη φωλιά τους. Αλλού πάλι το φορούν ως την Ανάσταση, οπότε και το δένουν στις λαμπάδες της Λαμπρής για να καεί μαζί τους.

Στη Μακεδονία για παράδειγμα αντί κόκκινης κλωστής έβαφαν τον καρπό του αριστερού χεριού με πορφύρα. Το έθιμο αυτό πέρασε και στο Βυζάντιο, μόνο που ο πλούτος εδώ άλλαζε το χρώμα της κόκκινης κλωστής σε χρυσή. Σαν ερχόταν η ώρα να βγάλουν την κλωστή, καλούσαν τους φίλους σε γλέντι και πριν απ αυτό έκαιγαν την κλωστή σε ένα πιάτο και από το σχήμα της στάχτης μάντευαν το μέλλον. Σε άλλα μέρη το «μαρτάκι» το τύλιγαν σε μια πέτρα ,την έβρεχαν μέσα σε πηγάδι για να είναι η κοπελιά που θα το φορούσε δροσερή ή το έβαζαν στην λαμπάδα της Ανάστασης να καεί.

Στην Αθήνα για παράδειγμα η μητέρα ή η γιαγιά κρατώντας ένα λευκό ανάβαθο πιάτο με λάδι έβαζε τα παιδιά να κοιτάξουν μέσα το πρόσωπό τους ενώ εκείνη μονολογούσε διάφορες ευχές. Στη Λέσβο τα κορίτσια κοίταζαν μέσα στις σφίδες (κιούπια) που υπήρχε λάδι κι έτσι δεν τις έπιανε ο ήλιος. Στα Μέγαρα έχουν έθιμο να γελούν το Μάρτη δηλαδή να πουν ένα ψέμα για να γελάσουν κάποιον.

Ο Μάρτης έχει και ένα ζεστό ήλιο, δυνατό, που καίει και τσουρουφλίζει.

Η παράδοση λέγει πως ο ήλιος του Μάρτη μαυρίζει το πρόσωπο και δημιουργεί στίγματα και λεκέδες.

“Του Μάρτη ο ήλιος βάφει και πέντε δεν ξεβάφει”.

Οι κοπέλες, λοιπόν, έπρεπε να προφυλαχθούν για να μη μαυρίσουν.

Γιατί το λευκό δέρμα ήταν ένδειξη καλής καταγωγής.

“Ο πόχει κόρην ακριβή του Μάρτη ο ήλιος μην την δει”.

Το έθιμο του Μάρτη γιορτάζεται ίδιο και απαράλλαχτο στην Αλβανία ως «Βερόρε». Οι κάτοικοι φορούν βραχιόλια από κόκκινη και άσπρη κλωστή για να μην τους «πιάσει» ο ήλιος, τα οποία και βγάζουν στα τέλη του μήνα ή όταν δουν το πρώτο χελιδόνι. Άλλοι πάλι, δένουν τον «Μάρτη» σε κάποιο καρποφόρο δέντρο, ώστε να του χαρίσουν ανθοφορία, ενώ μερικοί τον τοποθετούν κάτω από μια πέτρα κι αν την επόμενη ημέρα βρουν δίπλα της ένα σκουλήκι, σημαίνει ότι η υπόλοιπη χρονιά θα είναι πολύ καλή.

Τηρώντας παραδόσεις και έθιμα αιώνων, οι Βούλγαροι, την πρώτη ημέρα του Μάρτη, φορούν στο πέτο τους στολίδια φτιαγμένα από άσπρες και κόκκινες κλωστές που αποκαλούνται «Μαρτενίτσα».

κάνε κλικ για την κατασκευή

Σε ορισμένες περιοχές της Βουλγαρίας, οι κάτοικοι τοποθετούν έξω από τα σπίτια τους ένα κομμάτι κόκκινου υφάσματος για να μην τους «κάψει η γιαγιά Μάρτα» (Μπάμπα Μάρτα, στα βουλγαρικά), που είναι η θηλυκή προσωποποίηση του μήνα Μάρτη. Η «Μαρτενίτσα» λειτουργεί στη συνείδηση του βουλγαρικού λαού ως φυλαχτό, το οποίο μάλιστα είθισται να προσφέρεται ως δώρο μεταξύ των μελών της οικογένειας, συνοδευόμενο από ευχές για υγεία και ευημερία.

Το ασπροκόκκινο στολίδι της 1ης του Μάρτη φέρει στα ρουμανικά την ονομασία «Μαρτιζόρ». Η κόκκινη κλωστή συμβολίζει την αγάπη για το ωραίο και η άσπρη την αγνότητα του φυτού χιονόφιλος, που ανθίζει τον Μάρτιο και είναι στενά συνδεδεμένο με αρκετά έθιμα και παραδόσεις της Ρουμανίας. Σύμφωνα με την μυθολογία, ο Θεός – Ήλιος μεταμορφώθηκε σε νεαρό άνδρα και κατέβηκε στη Γη για να πάρει μέρος σε μια γιορτή. Τον απήγαγε, όμως, ένας δράκος, με αποτέλεσμα να χαθεί και να βυθιστεί ο κόσμος στο σκοτάδι. Μια ημέρα ένας νεαρός, μαζί με τους συντρόφους του σκότωσε τον δράκο και απελευθέρωσε τον Ήλιο, φέροντας την άνοιξη. Ο νεαρός έχασε τη ζωή του και το αίμα του -λέει ο μύθος- έβαψε κόκκινο το χιόνι. Από τότε, συνηθίζεται την 1η του Μάρτη όλοι οι νεαροί να πλέκουν το «Μαρτισόρ», με κόκκινη κλωστή που συμβολίζει το αίμα του νεαρού άνδρα και την αγάπη προς τη θυσία και άσπρη που συμβολίζει την αγνότητα.

Σύμφωνα με την παράδοση φοβόταν ο λαός μας τις 3 πρώτες μέρες, τις 3 μεσαίες και τις 3 τελευταίες ή τις 10 πρώτες του Μάρτη ήταν οι Δρίμες, όντα δαιμονικά που κάνουν κακό στα ξύλα, στα ρούχα και στα σώματα. Όσα πανιά πλυθούν τούτες τις μέρες λιώνουν, όσα ξύλα κοπούν σαπίζουν και γι αυτό αποφεύγουν ολότελα να πλύνουν ρούχα ή αν πρέπει να το κάνουν, να βάζουν με σαν στο νερό ένα πέταλο, γιατί το σίδερο είναι γιατρικό και αποτρέπει τα δαιμόνια. Κανένας δεν λουζόταν όλες αυτές τις μέρες και δεν έπαιρναν το τσεκούρι να κόψουν ξύλα. Αλλού οι γυναίκες πήγαιναν το πρωί πρωί στην εξοχή και νίβονταν με την δροσιά από τα στάχυα του κριθαριού και τα κουβαλούσαν στο σπίτι . Τα κρεμούσαν στις πόρτες των σπιτιών και ήταν δροσεροί όλο το χρόνο. Στην Αθήνα η κάθε νοικοκυρά έπαιρνε πρωί πρωί το αμίλητο νερό από το πηγάδι, έβρεχε λίγο γρασίδι και με αυτό δρόσιζε όλους στην οικογένεια ενώ ακόμα κοιμόντουσαν κι ύστερα ράντιζε και το σπίτι λέγοντας : Ήρθε ο Μάρτης , ήρθε η γειά σου. Στην Κίσσαμο πάλι οι νοικοκυρές υποδέχονταν τον Μάρτη με « ζαχαροπούλια » δηλαδή γλυκά που είχαν το σχήμα του πουλιού.

Ονειροπόλων Μόχθοι: Μάρτιος

Ήλιος καίει κι εγώ κρυώνω
τώρα που ξυπνούν τα δέντρα
την ασπίδα κάντε τάσι
βάλτε την παν’ στο μαγκάλι
το κρασί το πετρωμένο
σαν κρασί να τρέξει πάλι
τραγουδάτε τραγουδάτε
μια να καλίτε, μια γελάτε.

Άνθη ψύχος δρόσος μύρο
τεσσαράκοντα μαρτύρων
με τον Μάρτη στο ‘να χέρι
ψάλλουν τον Ακάθιστο Ύμνο
στο βωμό παν’ στα λιθάρια
τα σαράντα παλικάρια
λένε λέει και το ροδάνι
κι η γριά απ’ το καζάνι.

Μες στα βότανα το δυόσμο
απ’ το χάος μες στον κόσμο
άγγελος τον κρίνο απλώνει
γη και ουρανό ενώνει
μ’ έναν ήλιο βροχερό
με τ’ αμίλητο νερό
σπάστε στάμνες στην πλατεία
στα όρη, στα βουνά η κακία,

Ήλιος καίει στα περιβόλια
τα παιδιά με τα βραχιόλια
απ’ τη θάλασσα τη Μαύρη
χελιδόνα μες στα χιόνια
λούλουδα ο Θεός στα κλώνια
τραγουδάτε τραγουδάτε
μια να κλαίτε, μια γελάτε.

Και για το τέλος και για τον φετινό Μάρτη είναι το έθιμο του χαρταετού που τον πετάμε την Καθαρή Δευτέρα και νομίζω πως καλύτερο μήνυμα για τούτη τη μέρα από τα λόγια του Δημήτρη Λουκάτου δεν υπάρχουν :

« …Όποιος δεν έπαιξε ποτέ του χαρταετό, δεν κοίταξε όσο χρειάζεται ψηλά. Όποιος δεν ένοιωσε την αντίσταση του μεγάλου σπάγκου, δεν εκατάλαβε την δύναμη του αέρα. Κι όποιος δεν εφώναξε με την ευθύνη και την πρωτοβουλία του παιδιού που βλέπει να κινδυνεύει στο ψηλό μετεώρισμά του ο αετός, δεν ένοιωσε τη χαρά του να τα βγάζεις πέρα μόνος σου με τη Φύση… »

Καλό μήνα!!!!

πηγή: Βest News, fouit.gr

Κάποτε στην Αρκαδία, παντρεύονταν με προξενιό!!!

Η διαδικασία του προξενιού γινόταν με άκρα μυστικότητα ώσπου να συμφωνήσουν και οι 2 πλευρές. Όταν έβγαινε η θετική απόφαση για τον μελλοντικό γάμο, τότε τσούγριζαν τα ποτήρια και έριχναν τουφεκιές για να επισφραγίσουν το ευχάριστο γεγονός!!!!

Στον γαμο ο κουμπάρος, ο πεθερός και ο πατέρας της νύφης ήταν τα βασικά πρόσωπα που ρύθμιζαν τις λεπτομέρειες της τελετής.. Γλένταγαν τρεις μέρες με συνοδεία δημοτικών τραγουδιών και χορών. Για τα φαγητά θυσιάζονταν δύο ή τρία σφαχτά και το μαγείρεμα αναλάμβαναν οι καλυτεροι μαγειροι του χωριου.....

η γαμηλια πατιναδα που ακολουθει ηταν ενα απο τις πιο γνωστες της Αρκαδιας....

http://www.youtube.com/watch?v=Wvw_685scnA


ΟΡΕΙΝΗ ΑΡΚΑΔΙΑ!!!
Σας αρέσει · 15 Φεβρουαρίου

Χριστουγεννιάτικα κάλαντα απ' όλη την Ελλάδα

Πλούσια είναι η παράδοση των χριστουγεννιάτικων τραγουδιών σε όλη τη χώρα. 
Η κάθε περιοχή έχει και τα δικά της κάλαντα, που ακούγονται σήμερα στα σπίτια και τους δρόμους. 
Δείτε βίντεο με κάλαντα από την Ελλάδα 





Χριστουγεννιάτικα κάλαντα ΚΑΛΗΝ ΕΣΠΕΡΑΝ ΑΡΧΟΝΤΕΣ 








Κάλαντα Κέρκυρας Kalanta Kerkyra Kabarnos Νικόδημος Kassos Xristougenna 2007...Kalanta... Παραδοσιακά Κάλαντα - Μουσικό Σχολείο Παλλήνης Κάλαντα στο Άδελε Σαράντα μέρες - Χριστουγεννιάτικα Κάλαντα Θράκης Ηπειρώτικα παραδοσιακά Κάλαντα Χριστουγέννων ΚΥΠΡΙΑΚΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ - CHRISTMAS CAROLS OF CYPRUS meronas xristougenniatika kalanta merwnas  ΧΡΙΣΤ. ΚΑΛΑΝΤΑ ΗΠΕΙΡΟΥ - ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ Κάλαντα Κυκλάδων Μωραίτικα Κάλαντα Κάλαντα Επτανήσων Κάλαντα Πελοποννήσου Ποντιακά Κάλαντα Βυζαντινά Κάλαντα Κάλαντα Χριστουγέννων Κρήτης 

Πηγή(PrasiaOnline): http://prassia-eyrytanias.blogspot.com/2012/12/blog-post_7287.html#ixzz2oNpQEj48

Νίκος Εγγονόπουλος. Καραγκιόζης: Ένα ελληνικό θέατρο σκιών

Άρθρο από το βιβλίο «Πεζά Κείμενα», εκδ. ύψιλον/βιβλία, Αθήνα 1987, σελ. 51-57 

(Αποσπάσματα)   

Ο Νίκος Εγγονόπουλος (1910-1985) ήταν ένας από τους σημαντικότερους ζωγράφους (και ποιητές) του 20ου αιώνα, ο εξέχων εκπρόσωπος του Υπερρεαλισμού στη χώρα μας. Είναι εκείνος που με έναν θαυμαστό τρόπο πήρε το ανθρωποειδές ομοίωμα, το ανδρείκελο των προγενεστέρων του, και κατάφερε να πλάσει κάτι εντελώς άλλο: με έντονα τα στοιχεία του φύλου, τις ιστορικές αναφορές αλλά και το διαβρωτικό χιούμορ (κόκκινα μπανιερά), σε ένα μεσογειακό, συχνά βυζαντινότροπο τοπίο, δημιούργησε συναντήσεις με ομηρικά πρόσωπα, αρχαίους σοφούς και νεώτερους ήρωες, συχνά σε στάση κούρου ή και βυζαντινού αγίου. Είναι λοιπόν βέβαιο πως, αυτός ο ευγνώμων -όπως πάντα έλεγε- μαθητής του Φώτη Κόντογλου, είναι ο κατάλληλος να μας προσδιορίσει και στην περίπτωση του αγαπημένου μας θεάτρου σκιών, τι ακριβώς σημαίνει αφορμή, επιρροή ή δάνειο, όχι μόνο στα λόγια, αλλά και στη λαϊκή τέχνη:   «…ο μακαρίτης Σπύρος Μελάς, παρ’ όλη την αναμφισβήτητη εξυπνάδα και την παντογνωσία του, σε μεταπολεμικό χρονογράφημά του, ίσως λόγω της ελαφρότητος, που απαιτεί, τρόπον τινά, το είδος, σχετικά με την περιγραφή λαϊκού πανηγυριού, αρνείται ν’ ασχοληθή με πετυχημένη, ως το εξομολογείται, παράσταση Καραγκιόζη. Επειδή το ‘θέαμα’, λέει, έχει ‘τουρκική την καταγωγή’! Πρόσφατα πάλι, σε φύλλο παρισινού ‘Φιλολογικού Φιγκαρώ’», ο κ. Λαυρέντιος Ντάρελλ, μιλώντας δια μακρών για παράσταση Καραγκιόζη στην Κέρκυρα, πλουσιοπάροχα όσο κι’ αυθαίρετα, εικονογραφεί και πλαισιώνει το άρθρο του, με φιγούρες του τουρκικού Καραγκιόζη! Ως γνωστόν, οι φιγούρες του τούρκικου Καραγκιόζη -περσικού μάλλον ρυθμού και προελεύσεως- διαφέρουν κατά παρασάγγας, να μην πω πως βρίσκονται στους αντίποδες, των ελληνικών μορφών.   […] είναι αναμφισβήτητο πως, από την πρώτη στιγμή, ο ελληνικός Καραγκιόζης παίρνει τη δικιά του καθαρή, αυτοτελή, αυτόνομη μορφή, απόλυτα διαφορετική, τελείως ξένη απ’ αυτήν του ομωνύμου του ήρωος στους κήπους των τουρκικών σαραγιών […] Κοντολογής, ο τούρκικος Καραγκιόζης ήτανε ένα pretexte απλά, κι’ ούτε αφετηρία ούτε ‘πηγή’. Ο τότε Πειραϊκός κι’ ο Αθηναϊκός λαός αισθάνονταν την επιτακτική ανάγκη ενός τυπικού θεατρικού ήρωα ενός εύγλωττου εκπροσώπου, πάνω σ’ ένα θέατρο που δεν θ’ απαιτούσε ουσιαστικές οικονομικές δαπάνες. Ο Καραγκιόζης τους ήρθε ‘κουτί’.   […]  Όπως είναι παράλογο να πιστεύομε πως ένας ζωντανός οργανισμός είναι δυνατό να τρέφεται αποκλειστικά με τις ίδιες του τις σάρκες, το ίδιο ισχύει, ασυζήτητα, και για έναν ζωντανό πολιτισμό. Ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός, όσο κι’ η βυζαντινή του συνέχεια, δεν αντλήσανε, στις ρίζες τους, από ξένες πηγές; Νόμιμα δεν γαλουχήθηκαν με ξένα στοιχεία για να τα αφομοιώσουν, να τα αξιοποιήσουν και τελικά να δημιουργήσουν τον μοναδικό, τον καταπληκτικό τους πολιτισμό, που θα θαυμάζεται εσαεί για την άφταστή του πρωτοτυπία, την απαράμιλλή του ποιότητα και την ανυπέρβλητή του ομορφιά.   Γιατί αυτό το αξίωμα να μην είναι δυνατό να βρη την εφαρμογή προκειμένου για τον νέο-ελληνικό πολιτισμό, και, φυσικά τηρουμένων των αναλογιών, για την περίπτωση του Καραγκιόζη;   Τώρα είναι αλήθεια πως, μέχρι σήμερα, δεν έχει μελετηθή όπως θα του άξιζε το ελληνικό θέατρο σκιών […] Πολλοί είναι οι τόποι απ’ όπου εικάζεται ότι προήλθε το θέατρο σκιών. Η Κίνα, η Ιάβα, όπου φαίνεται πως αυτό το θέατρο εξακολουθεί να ακμάζη, υστέρα η Περσία, τέλος η Τουρκία. Εγώ δεν έχω δη, ποτέ μου, παράσταση ξένου Καραγκιόζη. Έχω δη όμως άπειρες φιγούρες του: γιαβανέζικες σε μουσεία και τουρκικές, αυτές που φέρνουν συνηθέστατα διάφοροι περιηγητές σαν επιστρέφουν από τα παζάρια της Πόλης. Είναι φτιαγμένες άλλοτε από δέρματα χοντρά όμως διάφανα και χρωματισμένα, άλλοτε από χαρτόνι με διάτρητες τις γραμμές των λεπτομερειών του σώματος και της φορεσιάς. Όλες έχουν τον ιδιάζοντα ρυθμό της χώρας τους: οι γραμμές είναι περίπλοκες, οι λεπτομέρειες παραφορτωμένες. Άπω Ανατολή και Περσία. Γιατί, το ξαναλέω, οι φιγούρες του τουρκικού Καραγκιόζη φέρουν εμφανέστατη την περσική επίδραση και θυμίζουν, στον προσεκτικό παρατηρητή, τις μορφές, προσώπων και αμφιέσεων, των περσικών, ίσως και των αραβικών, αλλά διόλου των τουρκικών, μικρογραφιών χειρογράφων.   Οι μορφές του ελληνικού θεάτρου σκιών έχουν μιαν άκρα λιτότητα, κι’ οι γραμμές των λεπτομερειών είναι ακριβώς μόνο οι απαραίτητες. Οι διάφοροι τύποι ξεχωρίζουν απόλυτα ο ένας από τον άλλο, και το κάθε πρόσωπο, με μοναδικήν εξαίρεση τον πολυμελή χορό των Θεσσαλονικιών Εβραίων, κρατά μιαν απόλυτη αυτονομία και αυτοτέλεια μορφής όσο και χαρακτήρα. Τώρα τα κτίρια του αναλλοίωτου σκηνικού: η μεν καλύβα, το μόνιμο ενδιαίτημα του Καραγκιόζη, είναι μια ρεαλιστική, κατά το μάλλον ή ήττον, αναπαράσταση ερειπίου. Το δε ‘σαράι του πασσά’, παρ’ όλα τα μισοφέγγαρα που κοσμούν τους τρούλλους του, είναι πανομοιότυπο με τις παραστάσεις κτιρίων στην Βυζαντινή ζωγραφική.   […] Ενώ στο τούρκικο θέατρο σκιών ο διάλογος περιορίζεται σε μιαν ανταλλαγή στοχασμών, ευφυολογημάτων και βωμολοχιών ανάμεσα στους δύο τυπικούς πρωταγωνιστές, τον Καραγκιόζη και τον Χατζηαβάτη, αντίθετα, το ελληνικό θέατρο σκιών είναι πραγματικό θέατρο, με διάλογο αλλά και έντονη δράση. Αναπαραστάσεις επεισοδίων από την ταραχώδη ζωή του ήρωά του. Χρησιμοποιεί δε έναν τρόπο συγγενή με την ‘Κομμέντια ντελ’ Άρτε’: κάθε επεισόδιο σαφώς καθορισμένο, εκ των προτέρων, στις γενικές του γραμμές, ερμηνεύεται κάθε φορά, ως προς τις λεπτομέρειες, σύμφωνα με τον ιδιαίτερο χαρακτήρα και τη διάθεση του εκτελούντος Καραγκιοζοπαίκτη και των βοηθών του. Το ‘ρεπερτόριο’ των επεισοδίων είναι απέραντο κι’ αναρίθμητοι οι συμπρωταγωνιστές κι’ οι ‘κομπάρσοι’. Πολλές φορές ο δικός μας Καραγκιόζης παίρνει ρόλους δευτερεύοντες και τριτεύοντες ακόμη, μέχρι του σημείου να είναι κι’ ένας απλούς θεατής, όταν το ‘θέμα’ επεκτείνεται στην περιοχή των λαϊκών ιστορικών παραδόσεων, και τότε πρωταγωνιστεί ένας ήρωας είτε της Επαναστάσεως του ‘21, ο Κατσαντώνης, ο Αθανάσιος Διάκος, είτε της Αρχαιότητος: ο Μέγ. Αλέξανδρος.   […] Ο Καραγκιόζης μας έχει τάσεις προς το θεαματικό…Πολλές φορές, στο πλήθος των συνηθισμένων προσώπων προστίθενται, πάνω στην επιφάνεια της οθόνης, του ‘Καραγκιόζ-μπερντέ’, άλλο πλήθος θηρίων, τεράτων, αγγέλων, δαιμόνων, αμαξών, αρμάτων, καραβιών, αυτοκινήτων, αεροστάτων, αεροπλάνων, μέχρι την πολυθρόνα του οδοντοϊάτρου και το κρεββάτι του χειρουργού. Συχνά ανάβονται και μυριόχρωμα βεγγαλικά, προ πάντων στο τέλος της παραστάσεως, στις ‘αποθεώσεις’. Το δε ατομικό τραγούδι με το οποίο προαγγέλλει την εμφάνισή του πάνω στη σκηνή το κάθε πρόσωπο κάποιας σημασίας, Βελή Γκέκας, Χατζηαβάτης, Νιόνιος, Μπάρμπα-Γιώργος, Τουρκοπούλα, κ.λπ., παραχωρεί τη θέση του σε φωνητικούς χορούς.   Ο Καραγκιόζης είναι ο γνήσιος θεατρικός εκπρόσωπος της λαϊκής ψυχής, των λαϊκών τάσεων και διαθέσεων, των λαϊκών πόθων κι’ επιθυμιών. Με πολλή κομψότητα, με πολλή διακριτικότητα, αλλά και με αρκετή, ενίοτε, δύναμη. Μ’ αυτή τη συνήθεια που έχουμε του ‘ποιος είσαι συ και ποιος είμαι γω’, εδώ όπου ο καθείς έχει μια τόσο βαθειά, και πόσο εύθικτη, συνείδηση της ‘ανθρωπίνης του αξιοπρεπείας’, κι’ όπου στο ίδιο μέρος είναι πολύ φυσικό να εμφανισθούν, ταυτόχρονα, πλάι πλάι, ένας δισεκατομμυριούχος εφοπλιστής ή μεγαλοβιομήχανος και διακόσιοι τόσοι φουκαράδες, τα επεισόδια του Καραγκιόζη διατραγωδούν τα μαρτύρια του κοσμάκη και τις βασανισμένες του προσπάθειες ‘ναν τα βγάλη πέρα’, ‘ναν τα ξεκεφαλώση’.   Ας μη μας γελούν οι μορφές του πασσά, των θυγατέρων του (οι βεζυροπούλες), οι αυλικοί του (αυλοκόλακες) και οι λοιποί που τον ακολουθούν. Δεν είναι κανένα κατάλοιπο, όπως είναι φυσικό να το φανταστή κανείς, της ‘προελεύσεως’ του Καραγκιόζη. Απλούστατα συγκαλύπτουν τη μορφή του ‘κακού πλουσίου’ του Ευαγγελίου, του σκληρού, του άκαρδου, του φιλάργυρου, του ακαταλόγιστου, που βασανίζει τους αδυνάτους που είχαν την ατυχία να πέσουν στα νύχια του, ενώ πιστεύει, και το διαλαλεί μεγαλόφωνα, πως είναι δίκαιος και αλάνθαστος, αγαθός και πονόψυχος!   […] Ο ελληνικός Καραγκιόζης είναι βαθύτατα πατριώτης, γνώστης των αρετών και των παραδόσεων της Φυλής. […] σαν κάθε λαϊκή τέχνη, εξελίσσεται σύμφωνα με τη δύναμη του εκάστοτε τεχνίτου που τον δουλεύει. […] Στις τόσο δύσκολες συνθήκες που αντιμετωπίζει πάντα κάθε πνευματική επιδίωξη, τιμή ιδιαίτερη αρμόζει στους ελαχίστους σήμερα Καραγκιοζοπαίχτες, που διατηρούν ανιδιοτελώς, ηρωϊκά, πεισματάρικα, την παράδοση του ελληνικού θεάτρου σκιών.   […] Θα είμουν αχάριστος, τελειώνοντας, εγώ που, σαν κάθε Έλληνας, του χρωστώ άπειρες ώρες ξεγνοιασιάς και γέλιου, και όχι μόνο στα παιδικά μου χρόνια, ναν τον αποχωριστώ, τον Καραγκιόζη, χωρίς να του ευχηθώ πάρα πολλά ακόμη και δοξασμένα χρόνια. Θαν το ξεχνούσα: σχετικά με την ελληνικότητα του ίδιου του ήρωα Καραγκιόζη. Είναι τόσο στενά συνυφασμένος με τον ελληνισμό και το ελληνικό θέατρο, που κι’ ηθοποιοί περιωπής, όπως παλιότερα ο Κοκκίνης και, πιο κοντά μας, ο καλός Λογοθετίδης, δεν απαξίωσαν να τον μιμηθούν σε πολλά στο παίξιμο τους, πάνω στη σκηνή».  

 [Σύμφωνα με τον εκδότη, το άρθρο αυτό του Νίκου Εγγονόπουλου πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό ‘Λωτός’, αρ. 6, τον Δεκέμβριο του 1969]   Συντάκτης: Γιώργος Κων.

____________________
*από το: http://www.antibaro.gr/article/2443, Ἀντίβαρο

Η σχέση των Τσακώνων με τον Πειραιά

Του Κωνσταντίνου Τροχάνη.

Οι Πειραιώτες γνωρίζουν τους Τσάκωνες, διότι γνωρίζουν και αναγνωρίζουν τη μεγάλη συμβολή τους στην εμπορική και βιομηχανική ανάπτυξη του Πειραιά, της οποίας μάλιστα ήταν  πρωτοπόροι.

Από τα μέσα του 19ου  αιώνα αντελήφθησαν την οικονομική και εμπορική αξία του και άρχισαν να συρρέουν στο μικρό τότε Πειραιά ως έμποροι, ενώ η Σύρος ήταν ακόμα το πρώτο λιμάνι του μικρού τότε Νεοελληνικού Κράτους. Από το 1865 έως το 1886 μεταφέρουν τον πλούτο τους, που είχαν αποκτήσει  στην Πόλη και στα παράλια της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και της Ρωσίας, ιδίως στον Πειραιά,  όπου ίδρυσαν εμπορικές και τις πρώτες βιομηχανικές επιχειρήσεις τους.
Κατά την πρώτη αυτή περίοδο οι Τσάκωνες, Σταματόπουλος, Πολίτης, Λεκκός, Οικονόμου, Γεωργίτσης, Δερνίκος, Νικολέσης, Λιγνός, Καψαμπέλης και πολλοί άλλοι συμμετείχαν δυναμικά στην εμπορική, βιομηχανική και επιστημονική δραστηριότητα του Πειραιά.  Στη συνέχεια, οι βιομηχανίες ποτοποιίας των αδελφών Μπαρμπαρέσου, των Ζαρόκωστα, Κυριακού, Λυσικάτου, Καλογιάννη, η Κλωστοϋφαντουργία Μανούσου (Σ.Κ.Υ.Π.), οι εμπορικές επιχειρήσεις Πουρή, Διαμαντή, Σαπουνάκη, Δρίτσα, τα ξενοδοχεία του Στόη  "Πετρούπολις" και Δανεσή "Η Κύπρος", τα εστιατόρια "Τσακωνιά" του Μ. Δερνίκου και Χείλαρη, το εστιατόριο Διατσίντου τα καφενεία του Μ. Σωτήρου Σπ. Κυριακού, και Κ. Καπερώνη, το ανθοπωλείο Κεχαγιά, το κατάστημα αφών Πέτρου, τα φαρμακεία Δούνια και Τάκη Δρίτσα, τα εμπορικά Δανεσή, Γ. Κουνιά, Ι. Φασιλή και αφών  Χείλαρη ανέπτυξαν τις δραστηριότητές τους και επέτυχαν στον τομέα τους.

Παράλληλα η καπνοβιομηχανία "Κεράνης", η ταπητουργία Αφών Φασιλή, το εμπορικό Σαπουνάκη, και το εμπόριο καφέδων "Δρίτσας- Ριζόπουλος" ΔΡΙΖΟ ήταν σπουδαίες εμπορικές μονάδες στον Πειραιά. Πολλά από τα εμπορικά κτίρια του εμπορικού κέντρου της πόλεως, στη Μακράς Στοάς  και των παρόδων της είναι ιδιοκτησίας Τσακώνων.

Αλλά και εις την πολιτική ζωή του Πειραιώς αναμίχθηκαν οι Τσάκωνες δώσαντες Βουλευτή τον εκ των πρώτων φίλων του Βενιζέλου, δικηγόρο Γ. Πολίτη, πατέρα του πρεσβευτή  Ι. Πολίτου.

Ως απόδειξη της εκτιμήσεως της Πειραϊκής κοινωνίας έρχεται η εκλογή τριών Τσακώνων ως Δημάρχων Πειραιώς, του Κυριάκου Λυγινού, του Σωτηρίου Στρατήγη και του Δημητρίου Σαπουνάκη, αλλά και δύο Προέδρων του Δημοτικού Συμβουλίου Τσακώνων εξ αγχιστείας ή Τσακωνογαμβρών τους  Άγγελο Παπατέστα και Ιωάννη Ζερβό.

Στον Ιερό Ναό του Αγίου Κωνσταντίνου υπάρχει ιερά εικόνα της Παναγίας Ελώνης προς τιμή της οποίας ετησίως διεξάγεται λειτουργία την 21η Νοεμβρίου ενώ παράλληλα στις στήλες ευεργετών και δωρητών των κεντρικών εκκλησιών του Πειραιά έχουν χαραχθεί  πολλά ονόματα Τσακώνων. 

Οι περιουσίες από τρία κληροδοτήματα του Δήμου μας, Μαρίας ΜΩΤΤΗ, Αννας ΜΩΡΑΪΤΟΥ, Αικατερίνης ΧΑΤΖΗΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ  ευρίσκονται στον Πειραιά.

Από το 1890 λειτουργεί στον Πειραιά ο Σύλλογος "Το Λεωνίδιον" με πλούσια δράση και πολλά κοινωφελή έργα στο Λεωνίδιο, την Πραγματευτή, τα Πέρα Μέλανα και τον Τυρό.  

_______________________

http://www.leonidion.gr/

Προικοσύμφωνο της Σύρου από το 1671

Από τα αρχεία της Νομαρχίας Κυκλάδων το ακόλουθον προικοσύμφωνον.

Εν έτι 1671 μηνί Ιανουαρίω ημέρα δεκάτη εν Σύρω.

εν ονόματι της Αγίας Τριάδος και της Κοκκίνης προστάτιδος της νήσου Σύρου Προκοσύμφωνον της πρώτης μας κόρης και της θυγατρός του Κωστάκη και της Σμαράγδας και της μακαρίτισσας της γυναικός μου Πιπινίτσας ήτις θα πάρη νόμιμον σύζυγον τον Ντεμογιαννάκη του Κωνσταντάκη της Πιπινίτσας Πηνελόπης Βαρβαρίτσας.
Και εγώ και η μακαρίτισσα η γυναίκα μου Πιπινίτσα δίδομεν την συγκατάθεσίν μας εις το να πάρη η κόρη μας Κατή, νόμιμον σύζυγον και να τον έχη να τον νέμεται μέρα νύκτα, τον Ντεμογιαννάκη Μανωλάκην του Κωνσταντάκη και της Πιπινίτσας Πηνελόπης Βαρβαρίτσας.
Εν πρώτοις δίδομεν από τα φύλλα της καρδιάς μας την ευχήν να τρισευτυχήσουν και να πολυχρονίσουν.
Δεύτερον δε τέσσαρα εικονίσματα το πρώτον ευς ξύλον δυνατόν και χονδρόν δύο δάκτυλα και τα άλλας εις αχιβάδα.
Τρία υποκάμισα τα δύο μικρά και το ένα μεγάλο, δύο μικρά αποκατινά (εσώβρακα) παστρικά, ατρύπητα και ολόγερα.
Δύο μισοφόρια ολόγερα και μπουγαδιασμένα.
Ενάμισυ ζευγάρι κάλτσες εως ότου να γίνη ο γάμος έχη καιρόν να πλέξη και την άλλη για να γίνουν δύο ζευγάρια.
Ενα φουστάνι από τσίτι ριγωτό, άλλο ένα από σακονέτα της μακαρίτισσας της γιαγιάς μου.
Ενα μανδύλι του λαγιού και δύο μανδοσαλάμια
Μια φασκιά για τα καλορίζικα
Δύο ζεύγη παπούτσια το ένα μπαλωμένο
Σαράντα πήχες βρακοζώνα και μετά τον θάνατο του παπού μας άλλη τόση.
Του γαμβρού μια σκούφια να την φορή βραδιά παρά βραδιά δια να μη του τρυπήση γρήγορα.
Δύο τσουκάλια κάστρινα της καραίτισσας της γιαγιάς μου
Δύο φλιτζάνια του καφέ χωματίνια.
Το αμελέτητο με δύο χέρια νεροπαστρικό και άπιαστο
Τρεις βελόνες της κάλτσας.
Ένα ζάρφι χωματένιο
Ενα στρώμα μπαλωμένο της μακαρίτισσας της γιαγιάς μου από φύλλα καλαμόφυλλα.
Ενα λύχνο χωματένιο και άλλον έναν από ντενεκέ
Ενα κλειδί
Μια ψυράγγα (χωράφι) ίθα με μιά παλέστρα του γαϊδάρου
Τρία ρεάλια, πέντε παράδες και επτά άσπρα.
Κοντά με όλα αυτά που τους κάμαμεν τους νοικοκυραίους της Σύρου την μίαν κάμαραν του σπιτικού που καθούμαστε και άμα πεθάνω εγώ και ο παππούς της Κατής όλο το σπίτι.
Ακόμη δε και αυτά 2 κόττες ένα πετεινό, είκοσι αυγά, ένα κόσκινο, μία μπιρμπιτσέλια σπητίσια μακαρόνια, και αν προφθάσουμεν θα κάνουμε άλλα τόσα.
Δέκα οκάδες ελιές και πέντε οκάδες χαμάδα, 2 βάζα κάπαρι, δύο ντουζίνες χήνους, σαράντα κοπόνια κρομμύδια όλα αυτά να τα κάμουν θάλασσα να τρών και να πίνουν όλο το οκταήμερο γαμβρός και νύμφη και όλο το συμπεθεριό και οι ποιό κοντά γειτόνοι.

Εις τον γαμβρόν, την Κατή με τα ούλα της.

Ο πενθερός
Κωνσταντάκης της Σμαράγδας
Εν Σύρω τη 10 Ιανουαρίου 16711


=============================================
Arcadians