«Με τη δύναμη του νερού» στο Υπαίθριο Μουσείο Υδροκίνησης

Υφαντά (φλοκάτες, μπαντανίες, σαΐσματα)

Το Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ) διοργανώνει, για τέταρτη συνεχή χρονιά, αναβίωση της παραδοσιακής νεροτριβής και του νερόμυλου. Το Σάββατο 5 και την Κυριακή 6 Μαΐου (ώρες 10:30-14:30) το βουητό του νερού θα μπερδευτεί με το τρίξιμο της φτερωτής και τα τραγούδια των γυναικών με τα χωρατά των μυλωνάδων!

Η νεροτριβή του Μουσείου θα λειτουργήσει από τον έμπειρο «Νεροτριβιάρη» της οικογένειας Δρακόπουλου, που διατηρεί νεροτριβή και νερόμυλο στο Βυζίκι Γορτυνίας εδώ και τέσσερις γενιές, με σκοπό να πλυθούν υφαντά (φλοκάτες, μπαντανίες, σαΐσματα). Παράλληλα, ο νερόμυλος του Μουσείου θα αλέθει σιτάρι.

Η ολοκλήρωση του ετήσιου πλυσίματος θα γιορταστεί με παραδοσιακούς χορούς από το Λύκειο Ελληνίδων-Παράρτημα Τρίπολης και λιτό φαγητό από τον Αγροτουριστικό Πολιτιστικό Σύλλογο Γυναικών Δημητσάνας, όπως παλιά.

Η συμμετοχή σε όλες τις εκδηλώσεις είναι ελεύθερη για το κοινό.

Για το πλύσιμο στη νεροτριβή είναι απαραίτητη η δήλωση συμμετοχής, ενώ η κάθε οικογένεια μπορεί να φέρει μέχρι δύο υφαντά.

Για πληροφορίες και δηλώσεις συμμετοχής μπορείτε να επικοινωνήσετε με το Μουσείο, στο τηλέφωνο 27950 31630 (καθημερινά, εκτός Τρίτης, 10:00-18:00).

Υπαίθριο Μουσείο Υδροκίνησης
Κεφαλάρι Αϊ-Γιάννη, 220 07 Δημητσάνα
Τ: 27950 31630 | www.piop.gr
piopnews

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΙΜΗΣ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΛΗ από το ΙΔΡΥΜΑ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

Αικατερίνη Καμηλάκη

ΑΘΗΝΑ

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΙΜΗΣ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΛΗ 

από το ΙΔΡΥΜΑ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

Σ' αυτόν τον τόπο, όπου οι πρωτοπόροι φεύγουν χωρίς πολλές φορές οι σύγχρονοί τους να τους αντιληφθούν, τουλάχιστον η Αγγελική Χατζημιχάλη υπήρξε για πολλούς οδηγός και συμπαραστάτης και της το αναγνώρισαν. 

Η παρουσία πολυπληθούς κοινού σε μια επιστημονική ημερίδα τιμής στην μνήμη της Ελληνίδας Λαογράφου Αγγελικής Χατζημιχάλη (1895-1965) ήταν ενθαρρυντική.

Ο αγαπών την παράδοσιν δυνατόν να μη μελετά ταύτην και ο μελετών να μην την αγαπά (Ν. Γ. Πολίτης). 

Η Αγγελική Χατζημιχάλη ανήκει στους εραστές της παράδοσης, που δόθηκε με όλες της τις δυνάμεις όχι μόνο στη γνωριμία και τη μελέτη του καλλιτεχνικού μας λαϊκού θησαυρού, αλλά και στην αναβίωσή του.

Θεώρησα χρήσιμη ενημερωτικά την παράθεση του μοναδικού σύντομου χειρογράφου βιογραφικού σημειώματος της ΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΛΗ 

«Γεννήθηκα και μεγάλωσα στην Πλάκα, τότε που τα σπίτια είχαν ακόμη πλακόστρωτες αυλές, κληματαριές, πεζούλια και γλάστρες με ευωδερούς ανθούς. Το σπίτι του πατέρα μου, του καθηγητή Αλεξίου Κολυβά από τη Ζάκυνθο, γεμάτο βιβλία, χειρόγραφα, κεντήματα, βυζαντινές εικόνες κρεμασμένες ως το ταβάνι του σπιτιού μας. Στον παρακάτω δρόμο, στην όδο Αδριανού, σ’ένα παλιό Αθηναϊκό σπίτι κοντά στου Ράδου και του Μαμούρη, στου Ζυμβρακάκη, έμενε ο παππούς μου, ο Χιώτης συμβολαιογράφος Γρηγόριος Μπουρνιάς. Σωροί κι εδώ πασίλογα και διαλεχτά έργα τέχνης, αρχαιοελληνικά, βυζαντινά, ανατολικά, και ταχτικοί επισκέπτες ο Ζώτος Μολοσσος, ο Αποστολάκης, ο Λάμπρος, ο Καμπούρογλους.

Μανιακοί λάτρεις της τέχνης οι δύο σεβαστοί μου πρόγονοι, γνωστοί για την πολύτιμη συμβολή τους στα γράμματα και την τέχνη, εύκολα και αβίαστα κύλησαν μέσα στο αίμα και την ψυχή μου το δικό τους αίμα. Και αν τα χρόνια φύγανε και μεγάλωσα, και σήμερα ακόμη δεν είμαι εγώ παρά εκείνοι που μιλούν στην ψυχή μου, που την οδηγούν στην παλιά εκείνη Ελλάδα που κλείνει μέσα της όλες τις Ελλάδες. Έτσι ξεκίνησα και προχώρησα χωρίς ειδική κατάρτιση, αλλά με πάθος για την τέχνη, με πίστη ακατάλυτη στην πιο κοντινή μας Ελλάδα, τη μεταβυζαντινή, που εύκολα κι αβίαστα αγάπησα χωρίς να το καταλάβω, από μικρή μικρή παιδούλα.

Μαθητεύω στο Παρθεναγωγείο Χιλλ και κει αρχίζω να ζωγραφίζω. Ο πατέρας μου όμοιος σε πολυμάθεια με τους παλιούς δασκάλους του Γένους και με Πατριαρχικές αντιλήψεις, όπως βέβαια θα ήσαν κι εκείνοι, μου δίνει ιδιαίτερα γυμνασιακά μαθήματα αλλά δεν μου επιτρέπει, παρ’ όλα μου τα κλάματα, να πάω στο Πολυτεχνείο γιατί φοιτούσαν αγόρια και κορίτσια μαζί. Μεταβάλλει μια κάμαρα του σπιτιού μας σε σπουδαστήριο και παρακαλεί τον καθηγητή Γεώργιο Ροϊλό να μου δίνει μαθήματα. Λίγο αργότερα, ως Γραμματεύς της Ολυμπιακής Επιτροπής παραχωρεί στον ζωγράφο Ευάγγελο Ιωαννίδη μια αίθουσα στο Ζάππειο με τον όρο να δημιουργήσει ατελιέ για κοπέλες μόνο. Πήγαινα τρία χρόνια κάθε απόγευμα. Τον ίδιο περίπου καιρό με κάνει γραμματέα του. Μου υπαγορεύει τα κύρια άρθρα του που δημοσιεύονταν στις πιο σημαίνουσες τότε εφημερίδες και στην «Νέα Εφημερίδα», που έγινε ιδιοκτήτης και διευθυντής ύστερα από τον Ιωάννη Καμπούρογλου. Ποτέ δε θα ξεχάσω τη συγκίνηση που ένοιωσα όταν είδα το πρώτο άρθρο στην εφημερίδα. Νόμισα πως το είχα γράψει εγώ η ίδια. Τέτοια χαρά χαρά δεν πήρα ποτέ πια. Ούτε όταν εκδόθηκε το πρώτο μου βιβλίο, η Σκύρος.

Μανία κυριολεκτικά είχα με το θέατρο και την απαγγελία. Βασανίζομαι να πείσω τον πατέρα μου να μου επιτρέψει να πηγαίνω στο Ωδείο. Δίνω εξετάσεις στον Οικονόμου, πετυχαίνω αι φοιτώ ένα χρόνο. Με αποσύρει όμως στο τέλος της χρονιάς και πάλι, γιατί θα παίζαμε στις εξετάσεις τη Μαρία Στιούαρτ κορίτσια και αγόρια μαζί. Όλα αυτά ίσως να ωφέλησαν, πάνε περίπου 40 χρόνια, για να δοθώ με όλες μου τις δυνάμεις όχι μόνο στη γνωριμία και τη μελέτη του καλλιτεχνικού μας λαϊκού θησαυρού, αλλά και στην αναβίωσή του».

Το Ιδρυμα της Βουλής των Ελλήνων τιμά την Αγγελική Χατζημιχάλη |thetoc.gr

Την πρώτη ελληνίδα που αφιερώθηκε στη μελέτη και την ανάδειξη της λαϊκής τέχνης τιμά το Ιδρυμα της Βουλής των Ελλήνων

thetoc.gr

Μεγάλη Παρασκευή: Ήθη και έθιμα ανά την Ελλάδα

ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

Η Μεγάλη Παρασκευή, είναι ημέρα απόλυτης αργίας και νηστείας. Σχεδόν ολόκληρη η μέρα, αφιερώνεται στην Αποκαθήλωση του Εσταυρωμένου και στην Ακολουθία του Επιταφίου. Ο λαός ζει με κατάνυξη το θείο δράμα. Σε πολλές περιοχές, τα κορίτσια ενώ στολίζουν τον Επιτάφιο, ψάλλουν το μοιρολόγι της Παναγίας, μεγάλο θρησκευτικό τραγούδι που ιστορεί τη σταύρωση του Ιησού και εκφράζει τον πόνο της Αγίας του Μητέρας. Και αμέσως αρχίζει η συρροή του κόσμου και το προσκύνημα του Επιταφίου. Παρθένες με κάνιστρα γεμάτα λεμονόφυλλα, ή τριαντάφυλλα στέκονται κοντά του και ραίνουν με μύρα το νεκρό Ιησού. Οι προσκυνητές, προπάντων γυναίκες και παιδιά αφού φιληθούν, περνούν κάτω από τον Επιτάφιο, “για να τους πιάσει η χάρη” όπως λένε.

Όταν νυχτώσει αρχίζει η ακολουθία και η περιφορά του Επιταφίου. Η πομπή σχηματίζεται από τα Εξαπτέρυγα και το Σταυρό μπροστά , τον Επιτάφιο και τους ιερείς πιο πίσω. Στις πόλεις προηγούνται οι μουσικοί, παίζοντας πένθιμα εμβατήρια. Ο κόσμος που ακολουθεί κρατάει στα χέρια αναμμένες λαμπάδες. Κατά διαστήματα η πομπή σταματά σε πλατείες και σταυροδρόμια και εκεί οι ιερείς ψάλλουν δεήσεις. Επίσης σε πολλές περιοχές, την ώρα της περιφοράς του Επιταφίου, ανάβουν φωτιές, στις οποίες καίγονται θυμιάματα, ενώ σε άλλες καίγεται ο Ιούδας. Όπως στα κεριά της Μεγάλης Πέμπτης, έτσι και στα λουλούδια του Επιταφίου, (Χριστολούλουδα, Σταυρολούλουδα) αποδίδεται μεγάλη θαυματουργός Δύναμη. Σε πολλούς μάλιστα τόπους, η διανομή τους γίνεται από τον ίδιο τον ιερέα.

Στα χωριά της Πυλίας, την Μεγάλη Παρασκευή, πίνουν ξίδι και καπνιά για να δείξουν την αγάπη τους στο Χριστό, που τον πότισαν ξύδι. Στην Κορώνη, ούτε φωτιά ανάβουν, ούτε μαγειρεύουν, ούτε μπουκιά βάζουν στο στόμα τους. Κάποιοι βάζουν σε ένα ποτήρι ξύδι, ρίχνουν μέσα και λίγη αράχνη και πίνουν τρεις γουλιές γιατί έτσι πότισαν και το Χριστό. Όταν κατά το μεσημέρι, γίνει η Αποκαθήλωση και εκτεθεί σε προσκύνημα η χρυσοΰφαντη παράσταση του νεκρού Ιησού, πάνω σε φορητό κουβούκλιο, τότε αρχίζει ο στολισμός του Επιταφίου. Το στολισμό κάνουν τα κορίτσια της ενορίας, με άνθη της άνοιξης: βιολέτες, μενεξέδες, τριαντάφυλλα, λεμονανθοί. Όλα τα λουλούδια πλέκονται σε στεφάνια και γιρλάντες και ο Επιτάφιος γίνεται όλος μια κορόνα από άνθη. Ακόμη στην Κορώνη, τη Μεγάλη Παρασκευή το πρωί, τα παιδιά, κρατώντας ένα σταυρό στο χέρι, γυρνούν από σπίτι σε σπίτι και λένε τα πάθη του Χριστού. Τα φιλεύουν με κουλούρια, κόκκινα αυγά ή λεφτά.

Στην Κρήτη, τη Μεγάλη Παρασκευή, τρώνε νερόβραστα φαγητά με ξύδι, σαλιγκάρια βραστά, των οποίων το ζουμί μοιάζει με ξύδι.Στην Ανατολική Κρήτη, την ώρα που λέει ο παπάς, το πρώτο ευαγγέλιο, της Μ. Παρασκευής, η παπαδιά βαστά αλεύρι και νερό, κάνει προζύμι με τις ευχές του Ευαγγελίου και το προζύμι ανεβαίνει,ενώ στο Κατσιδόνι Κρήτης, την ώρα που λέει ο παπάς στην Εκκλησία, εν καλάμω κάνουν σταυρούς από καλάμι για να διώξουν τους ποντικούς από τα κουκιά. Στο Μελιγαλά, τη Μεγάλη Παρασκευή το βράδυ, ανάβουν “φουνταρίες”. Κάθε νοικοκυρά, όταν σημαίνει η καμπάνα για τον Επιτάφιο, ρίχνει μπροστά στην πόρτα του σπιτιού της δυο – τρία μάτσα κληματόβεργες και τους βάζει φωτιά. Μέχρι να βγει ο Επιτάφιος, οι κληματόβεργες έχουν πλέον γίνει θράκα. Την ώρα που o παπάς περνά έξω από το δρόμο του σπιτιού της, η νοικοκυρά ρίχνει πάνω στη θράκα μια χούφτα μοσχολίβανο και ο παπάς κάνει εκεί παραστάσιμο.

Στις Μέτρες της Θράκης, η πομπή του Επιταφίου, σταματά έξω από ένα παρεκκλήσι, όπου εκεί βρίσκεται έτοιμη η φωτιά για να καεί ο Ιούδας. Τη στιγμή που ο Ιερέας διαβάζει το σχετικό Ευαγγέλιο, ανάβουν τη φωτιά και καίνε τον Ιούδα. Παίρνουν μια χούφτα από εκείνη τη στάχτη και τη ρίχνουν στα μνήματα. Στην Κίο, τη Μεγάλη Παρασκευή που γυρίζουν τον Επιτάφιο, σταματούν στις διασταυρώσεις και μνημονεύουν. Επίσης οι πόρτες των σπιτιών τους μένουν ανοιχτές, για να μπει μέσα η Θεία Χάρη. Οι άνθρωποι πηγαίνουν νωρίτερα και τοποθετούν χώμα στα σημεία που θα σταματήσει ο επιτάφιος. Μόλις τελειώσει η λειτουργία, πηγαίνουν και παίρνουν από εκείνο το χώμα και το σκορπούν στο σπίτι για να χαθούν οι κοριοί. Σε ορισμένες περιοχές, όπως για παράδειγμα στη Λέσβο, δεν ανάβουν φωτιές μόνο τη Μεγάλη Παρασκευή, αλλά και τις υπόλοιπες μέρες από τη Μεγάλη Τετάρτη μέχρι το Μεγάλο Σάββατο.

Στις Σέρρες, ξεχωριστή σημασία έχει και η συνήθεια των γυναικών, να τοποθετούν στη διάρκεια της περιφοράς του Επιταφίου, πάνω σε τραπέζι μπροστά από το κατώφλι της Εξώπορτας, την εικόνα του Εσταυρωμένου ανάμεσα σε άνθη, αναμμένα κεριά και θυμιάματα. Δίπλα τοποθετούν ένα πιάτο με χλόη φακής, ή κριθαριού, την οποία έχουν φυτέψει για αυτό το σκοπό, κάποια ημέρα της Μεγάλης Σαρακοστής. Το έθιμο συναντάται και σε άλλες περιοχές και θυμίζει τους Κήπους του Αδώνιδος. Στη γιορτή του Άδωνη, οι γυναίκες ντυμένες πένθιμα, τοποθετούσαν επάνω σε νεκροκρέβατο κέρινα ομοιώματα του Άδωνη, γύρω από τα οποία έβαζαν άνθη και τους λεγόμενους “κήπους” δηλαδή γλάστρες όπου είχαν φυτέψει μάραθα ή άλλα φυτά, που γρήγορα μαραίνονται, αλλά και γρήγορα ξανά ανθίζουν. (για να συμβολίζουν, την πρόωρα μαραμένη νεότητα του Άδωνη)

Στη Σπάρτη, όταν γυρίσουν τον Επιτάφιο, τον ξεστολίζει ο καντηλανάφτης, ο οποίος παίρνει τα κεριά και τα φυλάει. Την άλλη μέρα, τα βάζει ο παπάς σε ένα δίσκο με τα σταυρολούλουδα και τα μοιράζει στις γυναίκες. Τα λουλούδια αυτά, οι γυναίκες τα κρατούν ως φυλαχτό και όταν αρρωστήσει ένα παιδάκι βάζουν στα κάρβουνα λίγο νερό και μερικά σταυρολούλουδα και το λιβανίζουν. Στην Πάρο, τα κεριά του Επιταφίου, τα φυλούν και όταν έχει φουρτούνα, βρέχει ή αστράφτει, τα ανάβουν να περάσει η κακοκαιρία. Ακόμα, στο εικονοστάσι, τοποθετείται και κλαδί ελιάς, που παραμένει εκεί ως αγιώτικο. Στο Καστανόφυτο Καστοριάς, τα παιδιά του χωριού, παίρνουν από την εκκλησία το χελιδόνι, (ξύλινο ομοίωμα περιστεριού) το κρατούν με ένα ξύλο ψηλά, το στολίζουν με λουλούδια και το περιφέρουν στα σπίτια. Κατά την περιφορά μαζεύουν δώρα, αυγά κόκκινα κα

Στα Τελώνια της Λέσβου, τη Μ. Παρασκευή, οι κάτοικοι σηκώνονται τα χαράματα και γυρίζουν στα ξωκλήσια. Πρέπει να επισκεφθούν 9-13 ξωκλήσια. Ανάβουν κεριά και θυμίαμα. Στην Θράκη, ένα σημαντικό έθιμο είναι και το «κάψιμο του Ιούδα». Σύμφωνα με το έθιμο αυτό, τα παιδιά αφού φτιάξουν το ομοίωμα του Ιούδα, το περιφέρουν από σπίτι σε σπίτι και ζητούν κλαδιά. Αυτά θα τα χρησιμοποιήσουν την Μεγάλη Παρασκευή μετά την περιφορά του Επιταφίου, όπου βάζοντάς τους φωτιά θα «κάψουν» τον Ιούδα. Συνηθίζεται μέρος της στάχτης αυτής, να παίρνουν για να την ρίξουν στα μνήματα. Στην Ύδρα, έχουν ένα ξεχωριστό έθιμο την Μεγάλη Παρασκευή. Εκεί στην συνοικία Καμίνι, ο Επιτάφιος μπαίνει στην θάλασσα και διαβάζεται η ακολουθία του. Ξεχωριστή θέση έχουν και τα πολύχρωμα βαρελότα που φωτίζουν στην συνέχεια τον ουρανό. Στο νησί της Ζακύνθου, ο Επιτάφιος, γίνεται με διαφορετικό τρόπο απ’ ότι στην υπόλοιπη Ελλάδα. Εκεί , σύμφωνα με ένα πανάρχαιο έθιμο, η περιφορά του Επιταφίου, γίνεται τις πρώτες πρωινές ώρες του Μεγάλου Σαββάτου, ενώ με την ανατολή του ηλίου, ο Δεσπότης σηκώνει την Ανάσταση.

Στο Λιτόχωρο το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης στολίζονται οι επιτάφιοι που φτιάχνονται από ανύπαντρες κοπέλες, που όλη την Σαρακοστή φτιάχνουν λουλούδια από ύφασμα. Το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής γίνεται στο παζάρι η συνάντηση των Επιταφίων που συνοδεύονται από χορωδίες Λιτοχωριτών, δημιουργώντας έτσι ένα εκπληκτικό θέαμα. Στο Αιτωλικό πολλοί προσκυνητές επισκέπτονται το ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, όπου βρίσκεται ο Επιτάφιος, ένα ιστορικό κειμήλιο του 13ου-14ου αιώνα. Στη Ναύπακτο, το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής πλήθος κόσμου συνοδεύει την περιφορά του Επιταφίου, σχηματίζοντας πομπές, οι οποίες διέρχονται από το λιμάνι, ενώ αναμμένες δάδες και ειδικά τοποθετημένες στις τάπες του Κάστρου μας μεταφέρουν σε άλλη εποχή. Μάλιστα, στο μέσο της εισόδου του λιμανιού οι δάδες σχηματίζουν έναν μεγάλο σταυρό που φωταγωγεί ολόκληρο το λιμάνι παρουσιάζοντας μία φαντασμαγορική εικόνα μοναδικής ομορφιάς. Για την ιστορία, το συγκεκριμένο έθιμο έχει παράδοση πολλών χρόνων, η οποία συνδυάζει τη θρησκευτική μυσταγωγία με την ηρωική προσπάθεια του μπουρλοτιέρη Ανεμογιάννη να πυρπολήσει την τουρκική ναυαρχίδα στο χώρο αυτό.

____________

http://gr.greekreporter.gr/

ΑΝΘΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ - ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ - ΓΙΑ ΤΗΝ εκδήλωση "Το νόστιμον ήμαρ της τέχνης της πέτρας" ΣΤΟ ΜΕΓΑΡΟ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, 03-02-2018,

    ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ // EMAIL   

Αξιότιμε κ. Αιβαλή
 Σας αποστέλλουμε  πρόσκληση για την εκδήλωση "Το νόστιμον ήμαρ της τέχνης της πέτρας" πού Θα πραγματοποιηθεί Σάββατο, 3 Φεβρουαρίου 2018, 7.00 μ.μ., στον Πολυχώρο του Συλλόγου "Φίλοι της Μουσικής" ( Μέγαρο Μουσικής Αθηνών) και έχει ενταχθεί στο πλαίσιο των εκδηλώσεων του Ευρωπαϊκού έτους Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
                       Η  παρουσία σας θα είναι ιδιαίτερη τιμή για μας.
                                     Με εκτίμηση
                 Ο Πρόεδρος                             Η Γεν. Γραμματέας
                Ι. Τσιαούσης                            Αγγ. Αναστοπούλου 

http://arkadiko-vima.blogspot.gr/

Τα λαογραφικά του Δωδεκαήμερου

ΗΘΗ & ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ

Το Δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων, τοποθετημένο μέσα στη καρδιά του χειμώνα, με τα βρασμένα καινούργια κρασιά, το μπόλικο χοιρινό κρέας και τις μεγάλες φωτιές στο τζάκι, γεννούσε διάθεση για χαρά, τραγούδι, χορό και γλέντι

"Τα κάλαντα" έργο του Νικηφόρου Λύτρα

Το Δωδεκαήμερο, μια περίοδος με τεράστια σημασία στη ζωή του λαού, άρχιζε την πρώτη μέρα των Χριστουγέννων και τελείωνε την παραμονή των Θεοφανείων.

Ήταν μια συνεχής αλυσιδωτή γιορτή, μια περίοδος που χαρακτηρίζονταν από θρησκευτική κατάνυξη και πνευματική ανασυγκρότηση.

Ήταν όμως και οι μέρες που ο άνθρωπος έπρεπε να ξεκουραστεί και με ξανανιωμένες τις δυνάμεις να αρχίσει πάλι τον κύκλο της ζωής, με μεγαλύτερη όρεξη, θάρρος και ελπίδα για το μέλλον.

Το Δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων, τοποθετημένο μέσα στη καρδιά του χειμώνα, με τα βρασμένα καινούργια κρασιά, τις φρέσκες ρακές, το μπόλικο χοιρινό κρέας και τις μεγάλες φωτιές στο τζάκι, γεννούσε διάθεση για χαρά, τραγούδι, χορό και γλέντι. Το σπίτι γινόταν μια αληθινή ζεστή φωλιά.

Γιορτές σταθμός στο διάβα του χρόνου και ο πιο δυνατός μαγνήτης που τραβούσε τους ξενιτεμένους στα σπίτια τους. Πολλά και διαφορετικά τα έθιμα και οι δοξασίες του δωδεκαήμερου. Από την παραμονή των Χριστουγέννων έως τα Θεοφάνια, όταν κατά τη λαϊκή πίστη, τα νερά είναι αβάφτιστα, έρχονται οι Καλικάντζαροι και πειράζουν τους ανθρώπους. Αλλά τι είναι οι Καλικάντζαροι; Είναι δαιμόνια που εμφανίζονται μόνο το δωδεκαήμερο και έρχονται κάτω από τη γης . Όλο τον χρόνο πελεκούν με τα τσεκούρια να κόψουν το δέντρο που βαστάει της γης, αλλά όταν κοντεύουν να το κόψουν, έρχεται ο Χριστός και μονομιάς ξαναγίνεται το δέντρο και τότε τα δαιμόνια ανεβαίνουν πάνω στη γης και πειράζουν τους ανθρώπους

Οι καλικάντζαροι έφευγαν με τις φωτιές κι όταν αυτές δεν ήταν αρκετές, για να τους διώξουν χτυπούσαν και κουδούνια. Φόβος και τρόμος τους ο σταυρός και οι παπάδες. Όλοι τους φοβόντουσαν, εκτός από τις μαμές. Το λαϊκό πνεύμα και η ιδέα της αναγκαιότητας, έκανε τους ανθρώπους να τις εξαιρέσουν από τον κίνδυνο των καλικαντζάρων. Έτσι, μπορούσαν να προσφέρουν τη βοήθειά τους στις ετοιμόγεννες, όποια ώρα της νύχτας κι αν τις φώναζαν . Τα κάλαντα, δεν είναι, παρά ένα πυκνανακάτεμα αρχαίων ειδωλολατρικών και χριστιανικών εθίμων, που οι ρίζες τους ξεκινάνε από την αρχαιότητα. Ύστερα περνάνε στο Βυζάντιο και συνταιριασμένα με την αναπαράσταση της νύχτας της γέννησης του Χριστού, παίρνουν καινούργια μορφή και περιεχόμενο. Τα κάλαντα, πήραν το όνομά τους από τις αρχαίες Ρωμαϊκές καλένδες.

Αν και η ονομασία είναι ρωμαϊκή, οι ρίζες του εθίμου βρίσκονται στην ελληνική αρχαιότητα, στην Ειρεσιώνη. Η Ειρεσιώνη ήταν σύμβολο κι έθιμο μαζί . Σύμβολο της ευφορίας και της γονιμότητας της γης. Οι αρχαίοι γύριζαν από σπίτι σε σπίτι, τραγουδώντας : 2 «Στο σπίτι τούτο πού 'ρθαμε, του πλουσιονοικοκύρη, ν' ανοίξουνε οι πόρτες του να μπει ο πλούτος μέσα να μπει ο πλούτος κι η χαρά κι η ποθητή ειρήνη , για να γεμίσουν τα σταμνιά μέλι, κρασί και λάδι». Τι διαφορετικό λένε τα δικά μας τραγούδια απ' αυτό... Όπως τώρα έτσι και τότε, σε όσα σπίτια πήγαιναν και τραγουδούσαν, οι νοικοκυρές τους δίναν διάφορα φιλοδωρήματα… Ύστερ'απ'αυτά, μπορεί να πει κανείς , πως τα κάλαντα, τα σούρβα και τ'άλλα έθιμα, που εξακολουθούν να γιορτάζονται και σήμερα ακόμα σε πολλά μέρη της πατρίδας μας, δεν είναι έθιμα που μεταφέρθηκαν και μεταφυτεύτηκαν από τη Ρώμη στην Ελλάδα. Κι αυτό γιατί προϋπήρχαν από την αρχαιότητα και μόνο τα ονόματά τους αλλάξανε με ονομασίες λατινικές, όπως συμβαίνει και σήμερα με τα «φεστιβάλ», τα «πάρτυ», ενώ και τα πανηγύρια και τα γλέντια υπήρχαν, πριν αλλάξουν και πάρουν καινούρια ονόματα για διαφόρους λόγους, κυρίως οικονομικούς και τουριστικούς.

Τα κάλαντα που τραγουδάνε σήμερα στις πόλεις και στα χωριά και αρχίζουν μονότονα με το «Καλήν εσπέραν άρχοντες» και «Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά» κι έγιναν πανελλήνια με τη διάδοσή τους απ'τα σχολεία, δεν είναι γνήσια τραγούδια του λαού, βγαλμένα μέσα απ' τη ψυχή του. Ο καλαντάρης έπρεπε να είχε έμφυτο το στοιχείο του αυθορμητισμού, του αυτοσχεδιασμού, της στιχοπλοκίας και της μουσικότητας. Αυτά τον έκαναν διακριτό απέναντι στους άλλους, αλλά και επιθυμητό, ώστε να ανοίξει κανείς το σπίτι του και να ακούσει τα κάλαντα. Στην πατρίδα μας τα κάλαντα τα τραγούδια του «αγερμού», όπως τα χαρακτηρίζει η λαογραφία άνθισαν την ίδια εποχή, που άρχιζε ν' ανθίζει και το δημοτικό τραγούδι

Παλιότερα στη πατρίδα μας, τα Χριστούγεννα δεν είχαν τη βαρύτητα και την επισημότητα της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων.

Ιδιαίτερα στην ύπαιθρο, τα γεννητούρια ενός παιδιού έφερναν τη χαρά, μα δεν είχαν τόση σπουδαιότητα, όση τα βαφτίσια του. Ο στολισμός του χριστουγεννιάτικου δέντρου, που έκανε την εμφάνιση του στην Ελλάδα την εποχή της βασιλείας του Όθωνα, και ο στολισμός του καραβιού στις νησιωτικές περιοχές είναι έθιμο που αποτελεί μέχρι σήμερα τη γραφικότερη διακόσμηση όλων σχεδόν των Ελληνικών σπιτιών. Όσο τα παιδιά στόλιζαν το χριστουγεννιάτικο δέντρο οι νοικοκυρές ζύμωναν με ιδιαίτερη ευλάβεια το ψωμί του Χριστού. Μαζί με τα χριστόψωμα οι νοικοκυρές έφτιαχναν και κουλούρες για τα «βαφτιστήρια» τους, καθώς και δύο κουλούρες με τρύπα στη μέση για τα ζώα, που τις λέγανε «κριστσέλια» και τις κρεμάγανε στο παχνί.

Οι άντρες του σπιτιού αναλάμβαναν το σφάξιμο των γουρουνιών. Όταν σφαζαν το γουρούνι ,η νοικοκυρά έβαζε κοντά στο κεφάλι του ένα «φκυάρι» με λίγα αναμμένα κάρβουνα και «θυμίαμα», για να μην το «μαγαρίσ'ν τα σκαλικατζούρια». Τα σπλάχνα του κάτι λέγανε για το τυχερό του σπιτιού, που έπρεπε να το ξέρει ιδιαίτερα ο νοικοκύρης του σπιτιού. Η σφαγή των γουρουνιών ήταν γεγονός πολύ σημαντικό για τους ανθρώπους. Τους έδινε χαρά, τους έκανε να ξεχνούν τα βάσανα τους, να έρχονται πιο κοντά με τους συνανθρώπους τους και να μοιράζονται μαζί τους τα βάρη που κουβαλούσαν στην καθημερινότητα τους. Για αυτούς τους λόγους το χοιρινό κρέας είχε την κυριότερη θέση στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι.

ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ

Ένα σημαντικό έθιμο της Πρωτοχρονιάς ήταν τα ρουγκατσιάρια. Στα Θεσσαλικά λιουγκατσάρια, γύριζαν από σπίτι σε σπίτι και από χωριό σε χωριό χορεύοντας και τραγουδώντας τον Άϊ Βασίλη και άλλα ευχετικά και επαινετικά τραγούδια. Με τα ρογκατσιάρια δεν γινόταν, παρά μια αναπαράσταση κι ένας συμβολισμός του θανάτου και της ζωής , της ανάστασης και του ξυπνήματος της φύσης από τη χειμωνιάτικη νάρκη, το διώξιμο του παλιού απ' τον καινούργιο χρόνο . Στη Μακεδονία «Παλιός άγραφος νόμος έλεγε, πως αν τα ρουγκατσιάρια ενός χωριού πατούσαν τα σύνορα του άλλου χωριού, εκείνοι, για να τους αφήσουν να περάσουν, έπρεπε να δηλώσουν υποταγή, περνώντας κάτω από τα σπαθιά των άλλων. Όταν αυτό δε γινόταν ακολουθούσε τσακωμός που κάποιες φορές εξελισσόταν και σε σφαγή. Με παρέμβαση της εκκλησίας στα χρόνια της τουρκοκρατίας τα σπαθιά αντικαταστάθηκαν με ξύλινα ομοιώματα.

Στη Θράκη από την παραμονή μέχρι το μεσημέρι της Πρωτοχρονιάς ομάδες αντρών μεταμφιεσμένοι σε «γκαμήλες» και «ντιβιτζήδες» (καμηλιέρηδες) πραγματοποιούν «αγερμούς» στα σπίτια του χωριού και χορεύουν. Όσοι ήταν μαλωμένοι από καιρό, τελειώνοντας η πρώτη λειτουργία του χρόνου στην εκκλησιά λέγανε «Χρόνια πολλά και σχωρεμένα!». Έτσι δινόταν η ευκαιρία στους ανθρώπους να φιλιωθούν και να ξεχάσουν την έχθρα και τα μίση, που τους χώριζαν.. Με τον καινούργιο χρόνο υποδέχονται και τον Άϊ- Βασίλη που με την προσωπικότητά του δίνει ζωή και αίγλη στο Δωδεκαήμερο.

Το κόψιμο της βασιλόπιτας, ήταν μια ιεροτελεστία στην οποία θα έπρεπε να πάρουν μέρος, όχι μόνο όσοι βρίσκονταν στα σπίτια τους, μα και οι ξενιτεμένοι, που βρίσκονταν μακριά απ' αυτά, καθώς και ο αόρατος νυχτερινός επισκέπτης όλων των φτωχών και των καταφρονημένων.. Πέρα από το κομμάτι του χριστού της παναγιάς του αγίου και των μελών της οικογένειας υπήρχε πάντα και το κομμάτι του φτωχού.. 

Φτιάχνοντας τη βασιλόπιτα οι νοικοκυρές εκτός από το νόμισμα, που θα έφερνε καλοτυχία σε όποιον το τύχαινε, έβαζαν συνήθως μέσα, λίγους κόκκους σιτάρι, κριθάρι, ή μαλλί ..

ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ

Τα Θεοφάνια είναι για το λαό μεγάλη γιορτή, θεότρομη , επειδή τότε αγιάζονται τα νερά και φεύγουν τα παγανά . Ο αγιασμός των υδάτων γίνεται αρχικά την παραμονή των Θεοφανίων στην εκκλησία και λέγεται «πρωτάγιαση ή φώτιση». Στη συνέχεια ο παπάς , με τον Σταυρό και την πρωτάγιαση, επισκέπτεται όλα τα σπίτια και αγιάζει με ένα κλωνί βασιλικού όλους τους χώρους του σπιτιού. Την πρωτάγιαση τη ρίχνουν και στα κτήματά τους και στις βρύσες. 

Έτσι, η μέρα των Φώτων δεν είναι μόνο μέρα κάθαρσης και εξαγνισμού των ανθρώπων, αλλά και ξανανιώματος της φύσης και της ζωής. Με το πέρασμα του παπά από τα σπίτια, όλες οι νοικοκυρές καθαρίζανε όχι μόνο τα σπίτια τους, μα και τα ρούχα και τα τζάκια, μαζεύοντας τη στάχτη του Δωδεκαημέρου για να τη ρίξουν στ' αμπέλια και στα χωράφια. Οι καλικάντζαροι, παίρνοντας μυρωδιά πως ο παπάς θα έβγαινε να τους κυνηγήσει και να τους διώξει με την αγιαστούρα του, άρχιζαν και φώναζαν μεταξύ τους: Φεύγατε να φύγουμε! Έρχετ' ο ζουρλόπαπας με την αγιαστούρα του και με την βρεχτούρα του!

___________

http://neoskosmos.com/news/el/node/64100

ΕΥΧΕΣ από την Αικατερίνη Καμηλάκη, και το επίκαιρο άρθρο λόγω των ημερών, "Περί... χρόνου ο λόγος"

ΑΙΣΙΟΝ ΚΑΙ ΕΥΤΥΧΕΣ ΤΟ ΝΕΟΝ ΕΤΟΣ!!!

~~~~~~~~

Αικατερίνη Καμηλάκη
πρώην Διευθύντρια στο
Κέντρο Λαογραφίας της Ακαδημία Αθηνών

Περί... χρόνου ο λόγος

Επανερχόμενη στον συλλογισμό του ποιητή (Ελύτη). Οι σοφοί, μερικοί σοφοί τουλάχιστον, διατείνονται ότι ο χρόνος δεν υπάρχει. Άλλοι το αντίθετο. Ας τα βρούνε μεταξύ τους. [Εδώ σας παραπέμπω στην συνοπτικά περιεκτική διαφάνεια από ομιλία του ακαδημαϊκού Δημήτρη Νανόπουλου για την ιστορία του σύμπαντος, απλά για να δείξω, πόσο δύσκολο είναι για τον ανυποψίαστο να αντιληφθεί τον πολύπλοκο μηχανισμό του]. Εμείς, που δεν διαθέτουμε παρά τις γνώσεις ενός μέτριου μαθητή λυκείου, ας τα πούμε αλλιώς. Απλοϊκά. Όσο απλοϊκός είναι κι ο τρόπος που βλέπουμε να προσπαθούν οι περισσότεροι ν’ αντιμετωπίσουν και να εξουδετερώσουν τον υποθετικό τους εχθρό, που τον φαντάζονται να καραδοκεί σε κάποια γωνία το πέρασμά τους, μ’ ένα σακούλι, γεμάτο ρυτίδες και λευκά μαλλιά, στο χέρι. Αξίζει να τους ιδούμε. Υπάρχουν, εν πρώτοις, οι εκατομμυριούχοι των βιωμάτων, … Στο άλλο άκρο υπάρχουν οι μοναχικές υπάρξεις, οι ασκητές, οι στυλίτες στο είδος τους, … Τέλος, υπάρχουμε κι εμείς, οι άλλοι, που βαυκαλιζόμαστε προς στιγμήν με την ιδέα ότι εάν δεν υπήρχε ο χρόνος θα μπορούσαμε να ’μαστε οι αιώνιοι νεόνυμφοι μιας άγνωστου ταυτότητας ευτυχίας. …». Η κατηγοριοποίηση που επιχειρεί ο Ελύτης είναι εξαιρετικά εύστοχη.

Μια διευκρίνηση: Χρόνος στο λεξιλόγιο του καθημερινού ανθρώπου σημαίνει έτος, ενιαυτός εκκλησιαστικά, Καιρός σημαίνει ο κύκλος του έτους, που έχει τα γυρίσματα, αλλά και η εναλλαγή των φυσικών φαινομένων, Ώρα είναι ο κατάλληλος χρόνος, η εποχή, και Στιγμή είναι ο χρόνος με την πραγματική έννοια, του χρόνου δηλ. χωρίς διάρκεια, χωρίς παρελθόν και μέλλον.

Ο Χρόνος, λοιπόν, κατά την κρατούσα λαϊκή αντίληψη, “δοκεί κύκλος τις (ενν. είναι)” (Φυσικά 4.14, 223β, 28-29, έκδ. Οξφόρδης), είναι άπιαστος, ασταμάτητος, συχνά δύστροπος, επιβαρυντικός. Το μόνο καλό που προσθέτει στον άνθρωπο με το πέρασμά του είναι η ωριμότητα σε προχωρημένη ηλικία. Γι’ αυτόν τον χρόνο κάνει λόγο η Κική Δημουλά: « Ο χρόνος είναι εχθρός. Πραγματικά είναι τόσο άδικο πράγμα. Να σου κανονίζει τον βίο σου μια έννοια άπιαστη. Κι όμως αυτό είναι. Αν είναι κανείς τρελά αισιόδοξος, και πει «δε βαριέσαι», και «έχει ο Θεός», εγώ λέω: Δεν έχει ο Θεός… Χρόνο δεν έχει ο Θεός…»

Υπάρχει, λοιπόν, μια ουσιώδης διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στις θεωρίες για το χρόνο που διατυπώθηκαν μέχρι και τις αρχές του εικοστού αιώνα και εκείνες που αναπτύσσονται στον εικοστό αιώνα. Οι θεωρίες της κλασσικής Φυσικής στο πνεύμα της οποίας ανήκουν και η λαϊκές κοσμοαντιλήψεις (αρχαία φιλοσοφία, Γαλιλαίος, Κέπλερ και κορυφαίος ο Νεύτων κ.ά.) προβάλλουν μια μηχανιστική πραγματικότητα, σκηνοθετημένη εξ αρχής, που λειτουργεί με απόλυτα αιτιοκρατικούς νόμους. Το τεράστιο ωρολογιακό σύμπαν του Νεύτωνα, για να αναφερθώ στο σύμπαν σύμφωνα με τον ελληνορωμαϊκό δυτικό πολιτισμό, που ξεκουρδίζεται με αυστηρά καθορισμένο τρόπο προς μια σταθερή τελική κατάσταση μεγίστης αταξίας (εντροπία) μέσα σ’ ένα απεριόριστο χώρο και χρόνο, ρέει από τα χέρια του Υπερτάτου όντος, του ΑΝΑΡΧΟΥ ΠΑΤΡΟΣ, του Παλαιού των Ημερών, του Κριτού της Αποκάλυψης και της Δευτέρας Παρουσίας, όταν όλα όσα έχουν ρυθμισθεί από το χέρι του Δημιουργού θα γκρεμιστούν και η απόλυτη αταξία θα επικρατήσει στο χαώδες Σύμπαν. Με βάση την έννοια ότι ο χρόνος είναι κυρίαρχο στοιχείο για την ανθρώπινη ύπαρξη ο παραδοσιακός άνθρωπος συνέδεσε το Χρόνο με το Θεό και το Θάνατο και έτσι τον απεικόνισε στις παραστάσεις που απηχούν τις αντιλήψεις του: Πρόκειται για τον κύκλο του χρόνου, τον καιρό, που όλοι θα έχετε δει να απεικονίζεται στα ρωμαϊκά ψηφιδωτά, στον πρόναο μεταβυζαντινών εκκλησιών, στα εσχατολογικά κείμενα, αλλά και στα κείμενα της μεσαιωνικής κυρίως λογοτεχνίας.
Πρόκειται σε γενικές γραμμές, για ένα τροχό χωρισμένο σε τέσσερα τεταρτημόρια, όσα και οι εποχές και δώδεκα κομμάτια στην περιφέρειά του που περιλαμβάνουν το ζωδιακό κύκλο ή τους μήνες. Στην εξωτερική περιφέρεια του τροχού απεικονίζονται ανθρώπινες μορφές που προσπαθούν να κρατηθούν, ενώ εμποδίζονται από σκοτεινές δυνάμεις. Στην πλήρη σύνθεση η παράσταση περιλαμβάνει ένα κεντρικό σημείο στο οποίο δεσπόζει μια μορφή σοβαρή και γαλήνια, η οποία δεν φαίνεται να ασχολείται με όσα συμβαίνουν στην περιφέρεια και εκτός του κύκλου.

Αντίθετα ο χρόνος της Νέας Φυσικής (Θεωρία της Σχετικότητας και Κβαντική Φυσική) με τις νέες έννοιες του “κενού” χώρου, των πεδίων “των εξ αποστάσεως δυνάμεων” και των υλικών αντικειμένων συγχωνεύτηκε με το χώρο σε μιά νέα ενότητα, το χωροχρόνο στην οποία ο χρόνος δε ρέει πλέον αλλά απλώς υπάρχει χωρίς το πριν και το μετά., χωρίς παρελθόν, παρόν και μέλλον. Ο Αϊνστάϊν θεωρεί τή διάκριση σε παρελθόν, παρόν και μέλλον ψευδαίσθηση και την αντίληψη των φυσικών φαινομένων αυταπάτη, αποτέλεσμα συνειδησιακής υποκειμενικής παρατήρησης και θεωρητικοποίησης στο πλαίσιο του χωροχρόνου. Ο Αϊνστάιν υποστήριζε ακριβώς ότι “άνθρωποι σαν εμάς (ενν. προφανώς τον εαυτό του και τους ερευνητές φυσικούς), που πιστεύουν στη Φυσική, ξέρουν πως η διάκριση σε παρελθόν, παρόν και μέλλον είναι απλώς μια ανθεκτική έμμονη πλάνη”. Άρα η νέα φυσική ανατρέπει βαθμιαία την αντίληψη για τον απόλυτο χρόνο, κάνει λόγο για την ελαστικότητα του χρόνου, τη δυνατότητα να καταγραφούν συμβάντα από το μέλλον. 

Έτσι, εκεί, που όλα φαίνονταν να είναι τακτοποιημένα με τάξη στη θεώρηση του σύμπαντος και η ροή του απόλυτου χρόνου εξασφάλιζε τη γραμμική διαδοχή του παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος, και την κυκλική επανάληψη των φυσικών φαινομένων, εδώ και δύο περίπου αιώνες οι φυσικοί έχουν πεισθεί ότι ο κόσμος πορεύεται αμείλικτα προς την αταξία, αυξάνοντας, την εντροπία του (που είναι το μέτρο της αταξίας) σύμφωνα με τον κυρίαρχο πλέον 2ο νόμο της θερμοδυναμικής. Έτσι ενώ εξακολουθούμε να θεωρούμε πως υπολογίζουμε με τα ανθρώπινα συμβατικά μας μέσα το χρόνο σε συνάρτηση με το χώρο και τα επιτεύγματα του ανθρώπινου νου, γνωρίζουμε πλέον, ότι το σύμπαν πορεύεται προς μια μονόδρομη εξελικτική πορεία “προς κάπου”, χωρίς επιστροφή. 
Η χρονική διάρκεια, ένα έτος, μιά μέρα, μιά ώρα, ένα λεπτό, δεν είναι κάτι που μπορεί να υπάρχει, αφού η αρχή της χρονικής διάρκειας εξαφανίζεται πριν έλθει το τέλος της. Έτσι ο χρόνος ως διάρκεια νοείται μόνο με ένα επίθετο που συνοδεύει την έννοια: ψυχολογικός χρόνος”, “κοινωνικός χρόνος” κ.ο.κ. Ακόμη και ο τετραδιάστατος χώρος της πανίσχυρης μέχρι πρόσφατα Θεωρίας της Σχετικότητας δεν αρκεί για να δώσει την πραγματική εικόνα του χώρου και του χρόνου και γίνεται πλέον λόγος για χώρο 10 διαστάσεων στη λειτουργική βάση της Θεωρίας των Υπερχορδών, προκειμένου να προσδιορισθούν οι σχέσεις μεταξύ της “πραγματικότητας” και του χωροχρόνου.

Οπωσδήποτε η ανάπτυξη της τεχνολογίας με βάση την επιστημονική γνώση έχει συντελέσει στην δημιουργία σαφέστερων αντιλήψεων περί των περισσοτέρων φυσικών φαινομένων και ασθενειών και έχει συμβάλει στην αντιμετώπισή τους και στον περιορισμό των προλήψεων και δεισιδαιμονιών. Ωστόσο η υπερβολική αισιοδοξία όσον αφορά στην αποκρυπτογράφηση των ποικίλων ακόμη μυστικών λειτουργίας των μηχανισμών του σύμπαντος αλλά και της ζωής των εμβίων όντων οδηγεί συχνά σε ενέργειες που μπορεί να αποβούν και μοιραίες στην πορεία του ανθρώπου στη γη. 

Η εξάντληση των φυσικών πόρων, η έλλειψη σεβασμού προς τη φύση και τις εκδηλώσεις της, που πηγάζουν από την υπερβολική αυτοπεποίθηση για την κυριαρχία του ανθρώπου, έχουν ήδη παραγάγει φαινόμενα ανησυχητικά. Στη θέση των αγίων και των δυνάμεων πέρα και πάνω από αυτόν τοποθέτησε τον εαυτό του και τις επιδιώξεις του. Έτσι για πρώτη φορά στην ιστορία του πάνω στη γη παρουσιάζεται ελάχιστα θεοσεβής, περίεργα δεισιδαίμων και μετά από τα επανειλημμένα λάθη του εις βάρος της επιβίωσής του προβληματισμένος για τις δυνατότητές του. Η αμφισβήτηση της παντοδυναμίας του ίσως τον οδηγήσει στην επιλογή λύσεων για τα προβλήματά του με σεβασμό προς τη φύση και τους κανόνες λειτουργίας της και σεβασμό προς ό,τι δεν μπορεί να πλησιάσει με την πεπερασμένη λογική του.

Αικατερίνη Καμηλάκη

Οι Καλλικάντζαροι (Δημητσάνα της Γορτυνίας) – Συλλογή Ν. Πολίτη

Βαγγέλης Μητράκος 

ΣΠΑΡΤΗ

ΓΟΡΤΥΝΙΑ ΑΡΚΑΔΙΑΣ : Πατρογονική Γη

Οι Καλλικάντζαροι (Δημητσάνα της Γορτυνίας) 

– Συλλογή Ν. Πολίτη

Οι Καλλικάντζαροι είναι γυμνοί , χωρίς γένεια και μουστάκια , και έχουν ανάστημα ως δέκα χρονών παιδί , άλλοι ολίγο ψηλότερο και άλλοι ολίγο κοντύτερο .Αυτοί κατοικούν εις τον Κάτω κόσμο , όπου εκεί είναι τρεις ξύλιναις κολόνναις και κρατούν όλην τη γη. Οι Καλλικαντζαραίοι θέλουν να κόψουν τοις κολόνναις να καταστρέψουν τον κόσμο , και αρχίζουν με τα τσικούρια τους όλον τον χρόνο και κόβουν τοις τρεις κολλόναις και τοις φέρνουν ’ς το αμήν να τοις κόψουν , όπου μαθαίνουν ότι γεννήθη ο Χριστός και τρέχουν και έρχονται απάνω να ιδούν . Και την πρωτάγιαση μαζεύονται αποβραδύς όλοι οι Καλλικαντζαραίοι , και φωνάζει ο ένας του αλλουνού :

Φέγετε να φύγωμε,

τι έφτασε ο τρουλόπαπας

με την αγιαστούρα του

και με τη βρεχτούρα του , 

κι άγιασε τον κ… μας

την κ…τρυπίδα μας .

Και φευγιό, μην τυχόν κι’ απαντήσουν παπά . Και έτσι πάνε πάλι ’ς τον Κάτω κόσμο , όπου βρίσκουν πάλι τοις κολόνναις γεραίς από την αρχή , και αρχίζουνε πάλι όλον τον χρόνο την ίδια δουλειά .

Μια φορά οι Καλλικαντζαραίοι επήγαν εις ένα μυλωνά , οπού έψηνε μια πέρδικα , και τους εμύρισε . Πηγαίνουν από την πόρτα και έβλεπαν όπου την είχε σουβλισμένη και την εγύριζε ’ς τη φωτιά . Πιάνουν κι αυτοί σφαρδάκλους (βατράχια) , τους σουβλίζουν σε κάτι ξυλαράκια και τους εγύριζαν απέξω από την πόρτα να τσικνίσουν , μα δεν έβλεπαν τσίκνα . Έλεγαν του μυλωνά να τους αλείψει και αυτουνών τους σφαρδάκλους με τη βρεχτούρα , όπου άλειφε την πέρδικα. Ο μυλωνάς τους έλεγε, «έννοια σας, τώρα τώρα σας τσικνίζω.» Αυτοί εθύμωσαν που τους γελούσε και δεν τους άλειφε τους σφαρδάκλους, και επηγαίναν αποπάνω από τα κεραμίδια και κατουρούσανε, να του σβήσουν τη φωτιά, και έτρεχαν κάτου να ιδούν, του την έσβησαν τη φωτιά; Μα το κάτουρο επήγαινε κάτω από τη ρέχτη.

Άμα έψησε ο μυλωνάς την πέρδικα, από το φόβο του έκλεισε το μύλο , εφόρτωσε το ζω του με δύο σακιά, και αυτός εδιπλώθη απάνω ’ς το σαμάρι και επήγαινε εις το χωριό . Τον παίρνουν αποπίσω οι Καλλικάντζαροι, κυττάζουν, δε βλέπουν το μυλωνά , λεν «Να το ένα πλευρό, να και το άλλο, να και το πανωγόμι, αυτός ο τσερατάς ο μυλωνάς πού είναι; » Έτρεχαν να τον εύρουν ως το μύλο, δεν τον εύρισκαν , και πάλι εις το ζω, και τα ίδια και πάλι, ώστε που έφτασε ο μυλωνάς ως την άκρη του χωριού. Φωνάζει τότε, «Γλυτώστε με γειτόνοι, από τους Καλλικαντζαραίους!» Εβγήκαν οι γείτονες με τα δαυλόξυλα αναμμένα και τους πήραν του κυνήγου. Γιατί οι Καλλικάντζαροι φοβούνται τη φωτιά , γι’ αυτό τη νύχτα κατεβαίνουν από τοις καμινάδες και κατουράνε τη φωτιά , και όπου ιδούν στάχτη. Γι’ αυτό και οι γυναίκες δε μαζεύουν στάχτη το δωδεκάημερο και αν έχουν από πρωτύτερα τη σκεπάζουν, να μην πάνε οι Καλλικάντζαροι και τη μαγαρίσουν. Και μετά τα Φώτα καθαρίζουν τη φωτιά και τα προφούρνια.

Επιμέλεια : Βαγγέλης Μητράκος 

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ